बरोबर उत्तर आहे 'फक्त क'. राष्ट्रीय शाश्वत कृषि अभियानाला (NMSA) अन्न सुरक्षितता सुनिश्चित करणे, पर्यावरणीय संसाधनांचे संरक्षण करणे, जैवविविधता वाढविणे आणि आनुवंशिक संसाधनात भर घालण्यासाठी देण्यात आले होते.
'अ' चुकीचे आहे कारण हरितक्रांती पूर्वीच 1960 आणि 1970 च्या दशकात घडली होती.
'ब' चुकीचे आहे कारण अभियानाचा मुख्य उद्देश शेती क्षेत्रात सार्वजनिक गुंतवणूक वाढविणे नव्हते.
'ड' चुकीचे आहे कारण अभियानाचा फक्त गहू, तांदूळ आणि दाळी यांच्या उत्पादनावर लक्ष केंद्रित करण्यापेक्षा व्यापक दृष्टिकोन होता.

"धवलक्रांती" हा शब्दप्रयोग भारतातील दुग्धोत्पादन क्षेत्रात झालेल्या क्रांतीशी संबंधित आहे. या क्रांतीमध्ये दूध उत्पादन, प्रक्रिया आणि वितरण क्षेत्रात मोठे बदल झाले, ज्यामुळे भारताला आता जगातील सर्वात मोठा दूध उत्पादक देश बनविला आहे.
पूर नियंत्रण, कागद निर्मिती आणि भ्रष्टाचार निर्मूलन हे धवलक्रांतीशी संबंधित नाहीत.

भारतात साखर उत्पादनात महाराष्ट्र पहिल्या क्रमांकावर आहे.
'पर्याय "गव्हाचे" चुकीचा आहे:' भारतात पंजाब गव्हाच्या उत्पादनात पहिल्या क्रमांकावर आहे.
'पर्याय "भाता (तांदूळ) चे" चुकीचा आहे:' भारतात पश्चिम बंगाल तांदळाच्या उत्पादनात पहिल्या क्रमांकावर आहे.
'पर्याय "माशांचे" चुकीचा आहे:' भारतात केरळ माशांच्या उत्पादनात पहिल्या क्रमांकावर आहे.

दोन्ही विधाने खरी आहेत.
'विधान (a):' भारतीय पुष्प परिषदेच्या मते, 2011-12 मध्ये भारतातील फ्लोरिकल्चर अंतर्गत एकूण क्षेत्र 0.32 दशलक्ष हेक्टर होते.
'विधान (b):' पश्चिम बंगाल, कर्नाटक आणि महाराष्ट्र ही फुलांच्या उत्पादनात अग्रगण्य राज्ये आहेत, जे राष्ट्रीय फुल उत्पादनात जवळपास 70% योगदान देतात.

पर्याय (a), (b) आणि (c) बरोबर आहे कारण राष्ट्रीय किसान नीती 2007 ही शेतीमध्ये नवीन तंत्रज्ञानाचा वापर करून, पाणी वापरात कार्यक्षमता आणून आणि शेतकऱ्यांची आर्थिक स्थिती सुधारण्यावर केंद्रित आहे. पर्याय (d) चुकीचा आहे कारण नीती निर्यात अनुदानांचा उल्लेख करत नाही.

बरोबर उत्तर आहे 'वरील सर्व' कारण शेती क्षेत्रासाठीच्या आर्थिक नियोजनाच्या उद्दिष्टांमध्ये शेती उत्पादन वाढ, रोजगार संधीमध्ये वाढ आणि ग्रामीण भागातील उत्पन्नातील विषमता कमी करणे हे सर्व समाविष्ट आहेत. या उद्दिष्टांमध्ये एकमेकांशी जवळचे संबंध असतात आणि शेती क्षेत्राचा समग्र विकास सुनिश्चित करण्यासाठी ते सर्व महत्त्वाचे आहेत.

रयतवारी ही भूमी स्वामित्व प्रणाली सर्वप्रथम 1792 मध्ये मद्रास प्रांतात सुरू झाली. या प्रणाली अंतर्गत, शेतकऱ्यांना त्यांच्या जमिनीचे मालकी हक्क दिले गेले आणि ते थेट सरकारला कर भरायचे.
जमीनदारी प्रणालीमध्ये, जमीनदाराकडे जमिनीचा वंशपर मालकी हक्क असायचा आणि त्याला शेतकऱ्यांकडून कर गोळा करण्याचा अधिकार होता. महालवारी प्रणाली मध्ये खेडेगावाच्या सर्व जमिनीचा एकत्रितपणे तपासणी केली जायची आणि गावातील सर्व शेतकऱ्यांकडून कर गोळा केला जायचा.

बरोबर उत्तर आहे 138.35 दशलक्ष.
हे उत्तर बरोबर आहे कारण सन 2010-2011 च्या कृषी जनगणनेनुसार भारतातील शेत जमीन धारकांची संख्या 138.35 दशलक्ष होती.
इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते या आकडेवारीशी जुळत नाहीत.

"सुवर्ण क्रांती" ही फळे आणि फळबागांशी संबंधित आहे. या क्रांतीचा उद्देश फळ उत्पादन वाढवणे, प्रक्रिया करणे आणि त्याचे विपणन सुधारणे होता. तर अन्नधान्य, तेलबिया आणि मसालावर्गीय पिकांशी प्रत्येकी वेगवेगळ्या क्रांत्या संबंधित आहेत जसे की "हरित क्रांती" (अन्नधान्य), "पिवळी क्रांती" (तेलबिया) आणि "मसाला क्रांती" (मसालावर्गीय पिके). म्हणून, फळे हा योग्य पर्याय आहे कारण ते "सुवर्ण क्रांती" शी संबंधित आहे.

हरित क्रांती ही उच्च पैदास प्रकारच्या बियाण्यांच्या, सिंचनाच्या आणि किमान आधार किंमतीच्या वापरामुळे घडली.
(a) उच्च पैदास प्रकारची बियाणे यामुळे उत्पादन वाढले.
(c) किमान आधार किंमत यामुळे शेतकऱ्यांना त्यांच्या उत्पादनासाठी खात्रीशीर किंमत मिळाली.
(d) सिंचनामुळे पाण्याची उपलब्धता वाढली, ज्यामुळे पिकांची उत्पादकता सुधारली.
(b) शैतकन्यांचा कर्जबाजारीपणा हा हरित क्रांतीचा परिणाम नाही.

बरोबर उत्तर '(iii) (ii) (i)' आहे कारण:
'पंजाबराव देशमुख कृषि विद्यापीठ (a)' हे ऊस आणि ज्वारी या पिकांवरील संशोधनासाठी ओळखले जाते.
'महात्मा फुले कृषि विद्यापीठ (b)' फलोत्पादन पिकांवर संशोधन करते.
'कोकण कृषि विद्यापीठ (c)' डाळी आणि तेलबियांवर संशोधन करते.

बरोबर उत्तर 40 ते 70% आहे.
ठिबक सिंचन ही एक जल-बचत सिंचन पद्धत आहे जिथे पाणी हळूहळू, नियंत्रित दराने थेट वनस्पतींच्या मुळांमध्ये जमिनीत सोडले जाते. ही पद्धत पारंपारिक क्षोभ किंवा फवारणी सिंचन पद्धतींपेक्षा अधिक कार्यक्षम आहे, कारण पाण्याचा मोठा भाग वाष्पीभवन किंवा वाहून जाण्यामुळे वाया जात नाही. परिणामी, ठिबक सिंचनामुळे पाण्याची 40 ते 70% पर्यंत बचत होते, ज्यामुळे पाणी कमी असलेल्या क्षेत्रांमध्ये ते एक व्यवहार्य पर्याय बनते.
इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते ठिबक सिंचनातून प्राप्त होणाऱ्या पाणी बचतीच्या श्रेणीचे अचूक प्रतिनिधित्व करत नाहीत.

पर्याय (b) आणि (d) बरोबर आहे कारण कूळ सुधारणा कार्यक्रमात मध्यस्थांचे उच्चाटन आणि कृषी पुनर्रचना यांचा समावेश नाही.
(c) चुकीचे आहे कारण कूळाचे स्वामित्व अधिकार कूळ सुधारणा कार्यक्रमाचा एक महत्त्वाचा घटक आहे.
(a) चुकीचे आहे कारण कूळाची सुरक्षितता कूळ सुधारणा कार्यक्रमाचे मुख्य उद्दिष्ट आहे.

शेणखतामध्ये 0.5% नत्र असते. शेणखत हे प्राधान्यतः पोटॅशियमचे स्त्रोत आहे आणि त्यामध्ये नत्र आणि फॉस्फरसचे प्रमाण नगण्य असते.

बरोबर उत्तर: "यापैकी कोणतेही नाही."
"दुसरी हरित क्रांती" ही योजना पंतप्रधान मनमोहन सिंग यांनी सुचवली होती, ज्यामध्ये खालील गोष्टी समाविष्ट होत्या:
जागतिक शेती व्यापारातील सहभागासाठी भारतीय शेतकऱ्यांना मदत
कापणीनंतरची हानी कमी करणे
धान्य साठवणूकीत वाढ
म्हणून, पर्याय 1, 2 आणि 3 हे योजनात समाविष्ट असल्याने चुकीचे आहेत.

नवीन शेती विकास व्यूहरचना उत्पादनात वाढ करण्यावर लक्ष केंद्रित करते. उत्पादकता वाढविण्यासाठी सेंद्रिय खतांचा वापर हा एक महत्त्वाचा घटक आहे. 'तुषार सिंचन' आणि 'ठिबक सिंचन' पद्धतींचा वापर पाणी वापर कार्यक्षमतेत सुधारणा करतो आणि उत्पादकतेत वाढ करतो. पशुविमा योजना पशुधनाचे संरक्षण आणि शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नात वाढ करण्यासाठी आवश्यक आहे. दुसरीकडे, ग्रामीण भागात दारिद्र्य कमी करणे हे शेती विकास व्यूहरचनेचा एक परिणाम असू शकते परंतु तो प्राथमिक उद्दिष्ट नाही.

विधान 'अ' बरोबर आहे कारण ते ग्रामीण मजदूरांवरील राष्ट्रीय आयोगाच्या अहवालात मांडलेल्या निष्कर्षांना समर्थन देते. लहान शेतकऱ्यांना आवश्यक संसाधने नसतात, आपत्तींना तोंड देण्याची क्षमता नसते आणि त्यांना नवीन धोरणांचा लाभ मिळत नाही.
विधान 'ब' चुकीचे आहे कारण ग्रामीण मजदूरांवरील राष्ट्रीय आयोगाने असे म्हटले नाही की ग्रामीण गरीबांना मालकी शेतकर्‍यांमध्ये समाविष्ट केले जावे. आयोगाने ग्रामीण मजुरांच्या स्थितीत सुधारणा करण्यासाठी उपाययोजना सुचविल्या.

बरोबर उत्तर आहे: (a) व (b) दोन्ही.
(a) बरोबर आहे कारण राष्ट्रीय जंगल धोरण 1988 मध्ये लागू करण्यात आले होते.
(b) देखील बरोबर आहे कारण जंगल संवर्धन कायदा 1980 मध्ये लागू करण्यात आला होता.
पर्याय (c) चुकीचा आहे कारण दोन्ही विधानं बरोबर आहेत.
पर्याय (d) चुकीचा आहे कारण दोन्ही विधानं बरोबर आहेत.

बरोबर उत्तर आहे 'के.सी.सी.' (किसान क्रेडिट कार्ड). राष्ट्रीय कृषि विमा योजनेत के.सी.सी. अंतर्गत निर्देशित केलेल्या पिकांसाठी वाटलेल्या पिककर्जाचा समावेश आहे. एस.एच.जी. (स्वयंसाहाय्य गट) आणि सूक्ष्म फायनान्स हा अर्थव्यवस्थेच्या वेगवेगळ्या क्षेत्रांशी संबंधित आहेत, पण राष्ट्रीय कृषि विमा योजनेशी त्यांचा थेट संबंध नाही.

ऑपरेशन ग्रीन्स ही योजना टोमॅटो, कांदा आणि बटाट्याच्या उत्पादन, प्रक्रिया आणि विपणन यांच्या एकात्मिक विकासासाठी सुरू करण्यात आली आहे. याचा उद्देश या भाज्यांची उत्पादकता वाढवणे आणि शेतकऱ्यांना चांगली किंमत मिळवून देणे आहे.
पर्याय 2 चुकीचा आहे कारण हिरवे खत हे ऑपरेशन ग्रीन्स योजनेंत समाविष्ट नाही.
पर्याय 3 आणि 4 चुकीचे आहेत कारण हे पर्याय देखील ऑपरेशन ग्रीन्स योजनेंत समाविष्ट नाहीत.

वरील सर्व पर्याय बरोबर आहेत कारण:
(a) पिकांची फेररचना: वेगवेगळ्या हंगाम आणि बाजार मागणीनुसार पिके बदलणे.
(b) किंमती व उत्पन्न महत्तम करणे: पीक निवडीत उत्पादकांचे ध्येय.
(c) शेतीचा आकार: मोठ्या शेतींमध्ये मशीनीकरण आणि प्रगत तंत्रज्ञान वापरणे.
(d) जोखीम स्वीकारणारा विमा: अनपेक्षित नुकसानीपासून शेतीचे संरक्षण.
(e) आदानाची उपलब्धता: खते, पाणी आणि कामगारांसारख्या उत्पादक साधनांची उपलब्धता.
(f) भूधारणा पद्धती: शेतीच्या क्षेत्रफळाचे आकार आणि स्वामित्व.

पर्याय (c) बरोबर आहे कारण 2010-11 च्या आकडेवारीनुसार, जगात भारतात चना आणि मूग या डाळींचे सर्वाधिक उत्पादन होते.
(a) चुकीचा आहे कारण भारत मसूरपेक्षा चना आणि मूगचे अधिक उत्पादन करतो.
(b) चुकीचा आहे कारण भारतात मूगचे उत्पादन मसूरपेक्षा जास्त आहे.
(d) चुकीचा आहे कारण भारत ऊडीदपेक्षा चना आणि मूगचे अधिक उत्पादन करतो.

स्पष्टीकरण:'
"भारतातील हरित क्रांती"चा मुख्य उद्देश कृषी उत्पादन वाढवून वाढत्या लोकसंख्येच्या अन्नधान्याच्या गरजा भागविणे होता. हा पर्याय '(ब)' बरोबर आहे.
पर्याय '(अ)' आणि '(ड)' देखील हरित क्रांतीचे उद्देश होते - कृषी उत्पादन वाढवून उत्पादकता वाढवणे आणि औद्योगिकरणासाठी आवश्यक कच्च्या मालाची गरज भागविणे.
मात्र, पर्याय '(स)', वाढत्या लोकसंख्येमुळे रोजगारीच्या समस्या सोडविणे, हा हरित क्रांतीचा उद्देश नव्हता. हरित क्रांतीचे उद्दिष्ट कृषी क्षेत्रातील रोजगार वाढवणे नव्हते, तर उत्पादकता वाढवणे होती.

बरोबर उत्तर पर्याय (b) आहे.
(b) विधान बरोबर आहे कारण त्याचे भौगोलिक मर्यादा आणि ऐतिहासिक संबंधांमुळे युरोपीयन समुदाय आफ्रिकन देशांच्या कृषी निर्यातीचा सर्वात मोठा ग्राहक आहे. आफ्रिकन देशांच्या कृषी निर्यातीपैकी सुमारे 85% कृषी माल युरोपीयन समुदायाकडून घेतला जातो.
(a) विधान चुकीचे आहे कारण युरोपीयन समुदाय विकसनशील आणि अविकसित देशांकडून शेती माल आणि शेती उत्पादनाच्या निर्यातीचा सर्वात मोठा ग्राहक नाही. हे स्थान युनायटेड स्टेट्सकडे आहे.

बरोबर उत्तर: गहू
1960 च्या दशकाच्या पूर्वार्धात, हरित क्रांतीमध्ये गहू हा पहिला कृषी उत्पादकता वाढवणारा तंत्रज्ञान होता. गहू हा जागतिक स्तरावर अन्नधान्य पिकाच्या रूपात मोठ्या प्रमाणात वापरला जात असल्यामुळे, त्याचा उत्पादन वाढवणे जागतिक भूक सुरक्षा सुनिश्चित करण्यासाठी आवश्यक होते.
तांदूळ, ज्वारी आणि बाजरी या पिकांचा हरित क्रांतीमध्ये नंतर समावेश करण्यात आला.

पर्याय (a) आणि (c) बरोबर आहे.'
(a) भारत हा चीन नंतर जगात दुसरा सर्वात मोठा मत्स्य उत्पादक आहे.
(b) हे विधान चुकीचे आहे. भारताचे जागतिक मत्स्य उत्पादनातील योगदान सुमारे 6% इतके आहे.
(c) निळी क्रांती ही भारत सरकारची एक प्रमुख योजना आहे जी मत्स्योद्योगाच्या विकासासाठी विकसित करण्यात आली आहे, ज्यामध्ये मत्स्यवृद्धी आणि मत्स्यशेतीचा समावेश आहे.

'गुणवत्ताधारक व शुद्ध दूध उत्पादनासाठी सशक्त पायाभूत सुविधा योजना' (CMP)चा मुख्य उद्देश देशातील ग्रामपातळीवरील कच्च्या दूध उत्पादनाच्या गुणवत्तेत सुधारणा घडवून आणणे हा आहे. या योजनेअंतर्गत दूध उत्पादकांना स्वच्छ आणि उच्च दर्जाचे कच्चे दूध उत्पादन करण्यासाठी प्रशिक्षण दिले जाते आणि प्रोत्साहन दिले जाते. पर्याय (a) हा या योजनेचा उद्देश नाही कारण हा योजनेचा निश्चित उद्देश नाही. पर्याय (c) आणि (d) हे चुकीचे आहेत कारण यापैकी एकही उद्देश योजनांमध्ये स्पष्टपणे नमूद केलेला नाही.

अलंकारिक मत्स्यशेती" म्हणजे रंगीत माशांचे उत्पादन वाढवणे. ही मत्स्यशेतीचा एक प्रकार आहे जो सजावटीच्या उद्देशाने रंगीत माशांचे उत्पादन करतो. ही मासे अक्वेरियममध्ये ठेवण्यासाठी वापरले जातात. पर्याय 1 शिंपल्यांशी संबंधित आहे, पर्याय 2 शोभेचे मासे ठेवण्याशी संबंधित आहे, पर्याय 3 शिंपल्याच्या प्राण्यांशी संबंधित आहे. त्यामुळे, बरोबर उत्तर रंगीत माशांचे उत्पादन वाढवणे आहे.

हरित क्रांती ही अन्नधान्याच्या उत्पादनात क्रांती घडवून आणणारी एक कृषी क्रांती होती. यामुळे उच्च-उत्पादन करणाऱ्या बियाण्यांच्या वापर, सिंचन आणि खतांच्या वापरामुळे अन्नधान्य उत्पादनात मोठी वाढ झाली. त्यामुळे भारताला अन्नधान्याच्या बाबतीत स्वयंपूर्ण आणि जास्त उत्पादन करणारे राष्ट्र बनवण्यात मदत झाली.
पीत क्रांती तेलबियांच्या उत्पादनाशी संबंधित आहे, श्वेत क्रांती दुग्ध उत्पादनाशी संबंधित आहे आणि नील क्रांती मत्स्यपालनाशी संबंधित आहे.

बरोबर उत्तर 'कापूस, सोयाबीन, भुईमूग, ऊस' आहे.
खरीप हंगाम हा जून ते ऑक्टोबर दरम्यान असतो. या हंगामात मुबलक पाऊस पडतो, जो कापूस, सोयाबीन, भुईमूग आणि उसाच्या पिकांना लागतो. गहू, हरभरा, जवस आणि कडधान्ये ही रब्बी हंगामाची पिके आहेत, जी ऑक्टोबर ते मार्च दरम्यान घेतली जातात.

रायपूर हे छत्तीसगढच्या राजधानीचे शहर आहे. "राजीव गांधी राष्ट्रीय भूजल प्रशिक्षण आणि संशोधन संस्था" ही रायपूरमध्ये स्थापित आहे.
पर्याय 1 चुकीचा आहे कारण नागपूर हे महाराष्ट्राचे शहर आहे.
पर्याय 2 चुकीचा आहे कारण पटना हे बिहारचे शहर आहे.
पर्याय 3 चुकीचा आहे कारण आग्रा हे उत्तर प्रदेशचे शहर आहे.

बरोबर उत्तर : फक्त (a)
पशुधन विमा योजना ही फेब्रुवारी 2006 मध्ये सुरू करण्यात आली होती, तर (b) पर्याय चुकीचा आहे कारण योजना देशातील सर्व जिल्ह्यात नव्हे तर निवडक 200 जिल्ह्यांमध्ये सुरू करण्यात आली होती.

आर्द्र शेतीसाठी 100 ते 200 से.मी. पर्जन्य आवश्यक असतो. कोरडवाह शेती कमी पर्जन्य असलेल्या भागात केली जाते. बागायती शेती पाण्याच्या नियंत्रित पुरवठ्यावर आधारित असते, तर ओलित शेती अतिशय जास्त पर्जन्य असलेल्या भागात केली जाते.

भारतातील जमीन धारणेच्या विभाजन आणि तुकडीकरणाची प्रमुख कारणे आहेत:
'लोकसंख्येचा भार:' वाढत्या लोकसंख्येमुळे जमीनच्या मर्यादित भूभागावर अनेक लोक वसतात, ज्यामुळे जमीन तुकडे करून ती विभागली जाते.
'शेतकऱ्याचा सार्वजनिक कर्जाबाजारीपणा:' शेतकरी कर्ज फेडू शकत नसल्यास, ते बँकांना त्यांची जमीन विकणे किंवा गहाण ठेवणे भाग पडते, ज्यामुळे देखील तुकडीकरणाला प्रोत्साहन मिळते.
उल्लेखित पर्यायांपैकी, (c) नवीन तंत्रज्ञानाचा परिणाम आणि (d) एकत्र कुटुंब पद्धती यांना विभाजन आणि तुकडीकरणाशी थेट संबंध नाही आहे.

पर्याय 3 2 4 1 हा बरोबर आहे.
महात्मा फुले कृषी विद्यापीठ (a) हे फलोत्पादन पिकांच्या संशोधनात (1) विशेष आहे.
पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठ (b) हे कापूस आणि गव्हाच्या संशोधनात (2) विशेष आहे.
मराठवाडा कृषी विद्यापीठ (c) हे साखर आणि ज्वारीच्या संशोधनात (4) विशेष आहे.
डॉ. बाळासाहेब सावंत कृषी विद्यापीठ (d) हे गव्हा आणि ज्वारीच्या संशोधनात (4) विशेष आहे.

हा कार्यक्रम फक्त अन्नधान्यापुरता मर्यादित होता हे विधान बरोबर आहे कारण 'अधिक उपज देणाग्या जाती' (वाण) हा कार्यक्रम, ज्याला हरित क्रांती असेही म्हटले जाते, त्याचा उद्देश भारतातील अन्नधान्याचे उत्पादन वाढविणे हा होता. हा कार्यक्रम खासकरून गहू, तांदूळ आणि ज्वारी यांसारख्या धान्यांवर केंद्रित होता, इतर पिकांवर नव्हता.

बरोबर उत्तर: 'वरीलपैकी सर्व'
'नियंत्रित बाजारपेठांची स्थापना (पर्याय अ):' ही बाजारपेठेतील किंमती आणि गुणवत्तावर सरकार निगराण ठेवते.
'गुदामांची स्थापना (पर्याय क):' उत्पादकांना तेथे त्यांचे उत्पादन साठवण्याची अनुमती देते, ज्यामुळे किंमती स्थिर करण्यास मदत होते.
'ऑगमार्कची सुविधा (पर्याय ड):' उत्पादनांना दर्जा आणि सुरक्षितता मानकांचे पालन होत असल्याची हमी देते, ज्यामुळे ग्राहकांचा विश्वास वाढतो.
'आठवडी बाजार भरविणे (पर्याय ब):' उत्पादकांना थेट ग्राहकांशी जोडते आणि पुरवठा साखळी सुलभ करते, परंतु पर्याय अ, क आणि ड या उपायांचा समावेश होत नाही.

कृषी क्षेत्र भांडवल निर्मितीसाठी दोन मार्गांनी निधी प्रदान करते:
'कृषी कर:' शेतकऱ्यांकडून गोळा केलेला कर सरकारला राजकीय भांडवल निर्मितीमध्ये वापरण्यासाठी निधी प्रदान करतो.
'कृषी उत्पादनांची निर्यात:' ज्यामुळे परकीय चलनात वाढ होते, ज्याचा वापर भांडवली वस्तूंच्या आयातीसाठी केला जाऊ शकतो, त्यामुळे भांडवल निर्मिती होते.
म्हणून, बरोबर उत्तर (a) आणि (b) दोन्हीही आहे, कारण कृषी क्षेत्र कृषी कर आणि कृषी उत्पादनांची निर्यात या दोन्ही मार्गांनी भांडवल निर्मितीसाठी निधी पुरवते.

पर्याय 'क' बरोबर आहे.
राइझोबियम एक असणारा सूक्ष्मजीव आहे जो प्लाज्मा मधील नायट्रोजन वातावरणात स्थिर करतो. त्यामुळे ते जैविक खत म्हणून ओळखले जाते.
पर्याय 'अ' आणि 'ब' चुकीचे आहेत कारण गांडूळ खत आणि शेणखत ही मुळात जैविक पदार्थ आहेत, परंतु ते वातावरणात नायट्रोजन स्थिर करत नाहीत.
पर्याय 'ड' चुकीचा आहे कारण हिरवळीचे खत देखील जैविक पदार्थ आहे, परंतु ते वातावरणात नायट्रोजन स्थिर करत नाही.

पर्याय (b) बरोबर आहे कारण ते खरे आहे. भारत हा भाजीपाला उत्पादनात जगात दुसऱ्या क्रमांकावर आहे आणि त्यामध्ये बटाटे, टोमॅटो आणि कांदे हे सर्वाधिक उगवले जाणारे भाजीपाल्य आहेत.
पर्याय (a) चुकीचा आहे कारण पश्चिम बंगाल भाजीपाल्याच्या उत्पादनात पहिल्या क्रमांकावर नाही.
पर्याय (c) चुकीचा आहे कारण दोन्ही विधाने खोटी नाहीत.
पर्याय (d) चुकीचा आहे कारण केवळ विधान (b) खरे आहे.

'कंत्राटी शेती' मध्ये शेतकरी आणि कंपन्या उत्पादन व्यवस्थापन आणि शेती उत्पन्नाच्या बाबतीत पूर्वनिर्धारित करारावर सहमती दर्शवतात. भारतामध्ये, अन्न प्रक्रिया उद्योगाला मोठ्या प्रमाणावर कच्चा माल पुरवण्यासाठी हा करार केला जातो. यामध्ये कंपन्या शेतकऱ्यांना बी-बियाणे, खते, कीटकनाशके आणि तंत्रज्ञानासह मदत करतात आणि शेतकरी विशिष्ट तंत्रे आणि गुणवत्ता मानकांचे पालन करुन विशिष्ट प्रकारचे उत्पादन करतात. अन्य पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते 'कंत्राटी शेती'च्या अन्न प्रक्रिया उद्योगाशी संबंधित व्यापक वापराबद्दल बोलत नाहीत.

राष्ट्रीय बांबू मिशनची उद्दिष्टे 2006-2007 मध्ये स्थापनेपासून खालील होती:
- विपणन सुविधांचा विकास
- बांबू लागवडीखालील क्षेत्र वाढविणे
- मानव साधनसंपत्तीचा विकास
"बांबूच्या सर्व प्रजातींच्या उच्च प्रतीच्या रोपांचे मोठ्या प्रमाणात उत्पादन" हे उद्दिष्ट 2009-2010 मध्ये मिशनमध्ये समाविष्ट करण्यात आले होते. त्यामुळे, हा पर्याय बरोबर आहे आणि बाकीचे पर्याय चुकीचे आहेत.

पीक रचनेतील बदल म्हणजे विविध पिकांखालील शेतजमिनीच्या टक्केवारीत घडून आलेले बदल. यामध्ये विविध पिके कोणती आहेत याचा समावेश नाही, आधुनिक पद्धती किंवा तंत्रज्ञान यांचाही समावेश नाही.
(a) पर्याय चुकीचा आहे कारण तो फक्त विविध पिकांच्या रचनेचा विचार करतो.
(b) पर्याय चुकीचा आहे कारण तो आधुनिक पद्धतीने पिके लावण्यावर लक्ष केंद्रित करतो, जो पीक रचनेतीचा एक भाग नाही.
(c) पर्याय चुकीचा आहे कारण तो तंत्रज्ञानातील बदलांचा विचार करतो, जो पीक रचनेतीचा एक भाग नाही.

"भारताच्या संदर्भात असे म्हणता येईल की हरित क्रांतीमुळे प्रादेशिक विषमता रुंदावली आहे आणि अन्नधान्यांच्या उत्पादनात देश स्वयंपूर्णतेकडे गेला आहे."
हे विधान बरोबर आहे कारण:
हरित क्रांतीने सिंचित क्षेत्र आणि रासायनिक खतांच्या मोठ्या वापरावर भर दिला, ज्यामुळे काहींना अधिक फायदा झाला, तर काहींना त्याचे फायदे कमी झाले.
हरित क्रांतीने गहू आणि तांदूळ या पिकांवर लक्ष केंद्रित केले, ज्यामुळे आहारात विविधता कमी झाली आणि प्रादेशिक विषमता वाढली.
हरित क्रांतीच्या परिणामी अन्नधान्यांच्या उत्पादनात वाढ झाली, ज्यामुळे भारत अन्नधान्याच्या बाबतीत स्वयंपूर्ण झाला.

बरोबर उत्तर: 84%
महाराष्ट्रातील एकूण लागवडयोग्य क्षेत्रापैकी केवळ 16% क्षेत्र जलसिंचित आहे. म्हणून, जलसिंचित नसलेले क्षेत्र 100% - 16% = 84% आहे. बाकी पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते लागवडीयोग्य क्षेत्रापैकी जलसिंचित नसलेल्या क्षेत्राचे अचूक प्रतिनिधित्व करत नाहीत.

बरोबर उत्तर: 'वरील सर्व'
सेंद्रीय शेती प्रकल्प योजनेची मुख्य उद्दिष्टे आहेत:
प्रशिक्षण आणि प्रात्यक्षिकाद्वारे मानवी संसाधनांचा विकास करणे.
सेंद्रीय आदानांची गुणवत्ता नियंत्रित करणे.
सेवा पुरविणारी संस्थांद्वारे क्षमता वाढवणे.
म्हणून, वरील सर्व विकल्प योग्य आहेत.

अ आणि ब दोन्हीही बरोबर आहेत" हे उत्तर बरोबर आहे.
'अ)' हरितक्रांतीपूर्वी भारताने PL - 480 कायद्यानुसार अन्नधान्याची आयात केली होती.
'ब)' PL - 480 कायद्यानुसार केलेल्या आयातीत गहू हा मुख्य घटक होता.
बाकीचे पर्याय चुकीचे आहेत कारण:
'पर्याय ब:' PL - 480 कायदा केवळ संयुक्त राज्य अमेरिकेतील अतिरिक्त कृषी वस्तुंचा निपटारा करण्यासाठी नव्हता, तर तो विकासशील देशांना अन्नधान्य सुरक्षा आणि आर्थिक विकासात मदत करण्यासाठी देखील होता.
'पर्याय ब:' PL - 480 आयातीत गहू व्यतिरिक्त तांदूळ, तेल आणि दुग्ध पावडर देखील होती.

बरोबर उत्तर आहे पर्याय क्र. 1 व 2, वरील पर्याय क्र. 1 व 2.
भारत सरकारचे शेतकी किंमत आयोगाचे प्रमुख उद्दिष्ट शेतीमालाच्या समतोल किंमत रचनेसह शेतीमालाच्या किंमतींचे समन्वयन आणि स्थिरता सुनिश्चित करणे आहे.
पर्याय क्र. 1 समतोल किंमत रचनेवर लक्ष केंद्रित करतो, तर पर्याय क्र. 2 समन्वित किंमत रचनेवर भर देतो. एकत्रितपणे, हे दोन्ही पर्याय आयोगाच्या उद्दिष्टांचे योग्य वर्णन करतात, म्हणून ते बरोबर आहेत.
पर्याय क्र. 3 दोन्ही पर्यायांचा समावेश करतो, म्हणून ते देखील बरोबर आहे. पर्याय क्र. 4 चुकीचा आहे कारण तो आयोगाचे उद्दिष्ट बरोबर सांगत नाही.

एम. एस. स्वामीनाथन हे भारतामधील "हरीतक्रांतीचे जनक" म्हणून ओळखले जातात. 1967-68 मध्ये, त्यांनी कमी-उंचीच्या गहूच्या आणि तांदळाच्या वाणांच्या विकासासाठी, आणि त्यांचा प्रसार करण्यासाठी काम केले. या नवीन वाणांमुळे उत्पादन वाढले आणि हाभारतामध्ये हरीतक्रांतीचा पाया होता.
बाकीचे पर्याय चुकीचे आहेत कारण ए. बी. जोशी हे एक कृषि अर्थशास्त्रज्ञ होते, एम. एस. रंधवा हे एक इतिहासकार होते, आणि व्ही. कुरेन हे एक जैवतंत्रज्ञ होते.

बरोबर उत्तर: 'शेतकऱ्यांना वेळेवर कर्ज फेडण्यास प्रोत्साहन म्हणून व्याजदरात सूट देण्यासाठी.'
डॉ. पंजाबराव देशमुख योजनाचा मुख्य उद्देश शेतकऱ्यांना वेळेवर कर्ज फेडण्यासाठी प्रोत्साहन देणे हा आहे. या योजनेअंतर्गत वेळेवर कर्ज फेडणाऱ्या शेतकऱ्यांना कर्जाच्या व्याजदरात सूट दिली जाते. यामुळे शेतकऱ्यांना वेळेवर कर्ज फेडण्यासाठी प्रोत्साहन मिळते आणि त्यांचे आर्थिक भार कमी होतो.
बाकीचे पर्याय चुकीचे आहेत कारण:
'शेतमालाची निर्यात वाढवण्यासाठी प्रोत्साहन देणे:' हे कृषी निर्यात विकास प्राधिकरणाच्या (APEDA) कार्यक्षेत्राशी संबंधित आहे.
'जलसिंचनाकरिता वित्तीय मदत देण्यासाठी:' हे जलसिंचन विद्या विभागाच्या कार्यक्षेत्राशी संबंधित आहे.
'शेतमालावर प्रक्रिया करण्यासाठी:' हे कृषी उद्योग विकास महामंडळाच्या (AMIDC) कार्यक्षेत्राशी संबंधित आहे.

बरोबर उत्तर: एकही नाही
(a) बरोबर आहे कारण भारतात जगातील सर्वात जास्त गाय आणि बैल आहेत.
(b) चुकीचे आहे कारण भारतीय गायींना "टी कप काऊ" म्हणत नाहीत; हे नाव जर्सी किंवा होल्स्टीन जैशा लहान आकाराच्या गायींसाठी वापरले जाते.
(c) बरोबर आहे कारण जगातील सुमारे 50% म्हशी भारतात आढळतात.
(d) बरोबर आहे कारण भारतातील दूध उत्पादनातील सुमारे 50% म्हशींपासून मिळते.

महाराष्ट्रात खरीप हंगामात सर्वात जास्त लागवड अन्नधान्याची होते. हे आकडेवारीवर आधारित आहे जी दर्शवते की अन्नधान्याच्या लागवडीखाली भौगोलिक क्षेत्र इतर पर्यायांपेक्षा जास्त आहे. उदा., धान, ज्वारी, बाजरी अन्नधान्याचे प्रकार आहेत. बाकी पर्याय डाळी (उदा., हरभरा, मूग), तेलबिया (उदा., भुईमूग, सोयाबीन) आणि फळे यांच्या लागवडीशी संबंधित आहेत, परंतु त्यांचे भौगोलिक क्षेत्र अन्नधान्याच्या तुलनेत कमी आहे.

बरोबर उत्तर: फक्त (b)
(a) हे विधान बरोबर आहे, कारण भारत दुध उत्पादनात जगात पहिल्या क्रमांकावर आहे.
(c) हे विधान देखील बरोबर आहे, कारण दुध उत्पादन क्षेत्र ग्रामीण कुटुंबांसाठी उत्पन्नाचा महत्त्वाचा दुय्यम स्रोत आहे.
(b) हे विधान चुकीचे आहे, कारण राष्ट्रीय दुध योजनेचा पहिला टप्पा ऑक्टोबर 2011 मध्ये सुरु झाला होता, मार्च 2013 मध्ये नव्हे.

बरोबर उत्तर आहे: फक्त (d)
पश्चिम बंगाल हे भारतातील ऊसाचे प्रमुख उत्पादक राज्य नाही. प्रमुख उत्पादक राज्य उत्तर प्रदेश आणि महाराष्ट्र आहेत. इतर सर्व विधाने बरोबर आहेत:
पंजाब: गहू
मध्य प्रदेश: डाळी
महाराष्ट्र: कापूस

डॉ. एम.एस. स्वामीनाथन यांच्या अध्यक्षतेखाली ही उपसमिती स्थापन करण्यात आली होती कारण ते एक प्रसिद्ध शेतीतज्ज्ञ आणि जल संसाधन क्षेत्रातील अग्रगण्य व्यक्ती आहेत. एम. विश्वमोहन हे एक भूगोलतज्ञ आहेत, पी.सी. अलेक्झांडर हे एक इतिहासकार आहेत आणि पी. चिदंबरम हे एक अर्थतज्ज्ञ आहेत. त्यामुळे हा विषय हाताळण्यासाठी डॉ. स्वामीनाथन हे सर्वात जाणकार आणि पात्र होते.

बरोबर उत्तर '1 जुलै 2015' आहे.
प्रधान मंत्री कृषि सिंचायी योजना (पीएमकेएसवाई) 1 जुलै 2015 रोजी सुरू करण्यात आली होती. ही योजना शेतीसाठी पाणी उपलब्ध करून देण्यावर लक्ष केंद्रित करते. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते योजना सुरू होण्याच्या चुकीच्या तारखा देतात.

बरोबर उत्तर आहे : (a), (b) आणि (d).
चलन वाढावरील अंता मंत्रीय गटाच्या शिफारसी भाजीपाला आणि फळांना कृषी उत्पन्न बाजार समिती कायद्यातून वगळण्याबाबत खालील उद्देशांशी संबंधित होत्या:
(a) पुरवठा साखळीमध्ये भांडवल गुंतवणूक प्रोत्साहित करणे.
(b) पायाभूत सुविधांमध्ये खाजगी क्षेत्राचे गुंतवणूक आकर्षित करणे.
(d) एकात्मिक किंमत साखळी तयार करणे.
पर्याय (c) किरकोळ व्यापार क्षेत्रात परकीय थेट गुंतवणुकीला परवानगी देणे, या शिफारशींमध्ये समाविष्ट नव्हते.

बरोबर उत्तर: '6 5 4 3 2 1'
'स्पष्टीकरण:'
'इंद्रधनुषी क्रांती:' अंड्यावरील क्रांतीला इंद्रधनुषी क्रांती म्हणतात.
'चंदेरी क्रांती:' खतांबाबतची क्रांती
'गुलाबी क्रांती:' मसाल्याबाबतची क्रांती
'बदली क्रांती:' शिंपल्याबाबतची क्रांती
'करडी क्रांती:' फळांबाबतची (अननसाबाबत) क्रांती
'सोनेरी क्रांती:' तेल बियाण्याबाबतची क्रांती

वरील सर्व पर्याय योग्य आहेत कारण राष्ट्रीय फलोत्पादन अभियानामध्ये फलोत्पादन विकासासंबंधी बाबींमध्ये उत्तम बाजारपेठ स्थापना, उच्च मूल्यांकित पिकांची लागवड, उच्च तंत्रज्ञानाचा अवलंब, कंत्राटी शेती पद्धतीचा अवलंब आणि संशोधन व शास्त्रीय प्रक्रिया यांचा समावेश आहे.

बरोबर उत्तर: 5.4 ते 8.4 दशलक्ष टन
जमिनीची होणारी धूप ही पिकाच्या पोषणद्रव्यांच्या कमतरतेमुळे पृथ्वीच्या पृष्ठभागावरील एक प्रक्रिया आहे. ही धूप जमिनीतील सेंद्रिय पदार्थांचे अपघटन आणि पोषक घटकांच्या धुण्याद्वारे होते, ज्यामुळे जमिनीची उत्पादकता कमी होते.
वार्षिक सरासरी जमिनीची धूप 5.4 ते 8.4 दशलक्ष टन अंदाजित केली जाते. हा आकडा विविध घटकांवर अवलंबून असतो जसे की जमिनीचा प्रकार, हवामान, आणि कृषी व्यवस्थापनाच्या पद्धती.
पर्याय 5.0 ते 8.0 दशलक्ष टन हा अंदाजित रेंजपेक्षा थोडा कमी आहे. पर्याय 6.4 ते 8.5 दशलक्ष टन हा अंदाजित रेंजच्या वरच्या बाजूला आहे. पर्याय 8.0 ते 10.0 दशलक्ष टन हा अंदाजित रेंजपेक्षा जास्त आहे. म्हणूनच, 5.4 ते 8.4 दशलक्ष टन हा बरोबर उत्तर आहे.

बरोबर उत्तर:' तांदूळ
'स्पष्टीकरण:'
2013-2014 मध्ये, तांदूळ हा भारतातील सर्वात जास्त क्षेत्रावर पिकवला जाणारा अन्नधान्य होता. तांदूळ हा भारताचा मुख्य अन्नधान्य आहे आणि देशाच्या अनेक भागांत त्याची लागवड केली जाते. या काळात, भारतातील एकूण अन्नधान्य क्षेत्राच्या 43.4% क्षेत्रावर तांदूळ पिकवला जात होता.
'गहू:' हे उत्तर भारतातील मुख्य अन्नधान्य आहे, परंतु त्याचे क्षेत्रफळ तांदूळापेक्षा कमी आहे.
'ज्वारी:' हे महाराष्ट्र आणि कर्नाटकातील प्रमुख अन्नधान्य आहे, परंतु त्याचे क्षेत्रफळ तांदूळ आणि गव्हापेक्षा कमी आहे.
'मका:' हे मध्य प्रदेश आणि राजस्थानमध्ये पिकवले जाते, परंतु त्याचे क्षेत्रफळ तांदूळ, गहू आणि ज्वारीच्या तुलनेत नगण्य आहे.

दोन्ही विधाने योग्य आहेत.
(a) हे विधान योग्य आहे कारण भारत जगातील सर्वात जास्त पशुधन संख्या असलेला देश आहे.
(b) हे विधान देखील योग्य आहे कारण इतर देशांच्या तुलनेत भारताच्या पशुधनाचा राष्ट्रीय उत्पन्नाचा वाटा कमी आहे. चीनसारख्या इतर देशांमध्ये पशुपालन खूप विकसित आहे, त्यामुळे त्यांच्या राष्ट्रीय उत्पन्नात पशुधनाचा वाटा जास्त आहे.

बरोबर उत्तर आहे फक्त अ.
प्रवेगक सिंचन लाभ कार्यक्रम हा अपूर्ण सिंचन योजनांना पूर्ण करण्यात मदत करण्यासाठी सुरू करण्यात आला होता. याचा उद्देश नवीन सिंचन प्रकल्प सुरू करणे किंवा दुष्काळग्रस्त भागाला मदत करणे नव्हते.

1950-1951 मध्ये खताचा वापर नगण्य होता, तर 2014-2015 मध्ये 125.4 किग्रॅ प्रतिहेक्टरी वाढला आहे. त्यामुळे, बरोबर उत्तर 125.4 किग्रॅ आहे.
बाकीचे पर्याय चुकीचे आहेत, कारण ते प्रश्नमध्ये दिलेल्या वाढीच्या आकड्याशी जुळत नाहीत.

शेण हे एक जैविक खत आहे जे जनावरांच्या विष्ठेतून तयार केले जाते. शेण खतामध्ये सर्वाधिक असलेले घटक नत्र असते. त्यामुळे पर्याय 0.50 हा बरोबर आहे, जो इतर पर्यायापेक्षा सर्वात कमी आहे. उर्वरित पर्याय हे शेण खतामध्ये नसलेले किंवा इतर प्रकारच्या खतांमध्ये आढळणारे नत्राचे प्रमाण आहेत.

कृषी क्षेत्राशी संबंधित 1000 पेक्षा जास्त वेबसाइट्स उपलब्ध आहेत. हे उत्तर योग्य आहे कारण प्रश्न सांगतो की 40 किंवा 400 पेक्षा जास्त वेबसाइट्स आहेत, परंतु 1000 पेक्षा जास्त वेबसाइट्स उपलब्ध असल्याचे स्पष्ट आहे. 40 किंवा 400 हे पर्याय खूप कमी आहेत, तर "वरीलपैकी काही नाही" हा पर्याय प्रश्न आणि दिलेल्या माहितीशी विसंगत आहे.

1.32 हेक्टर हे बरोबर उत्तर आहे कारण ते राष्ट्रीय नमुना सर्वेक्षण संस्था (NSSO) च्या 66 व्या राऊंडच्या आकडेवारीवर आधारित आहे. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण:
1.84 हेक्टर हे 2015-16 च्या NSSOच्या 70 व्या राऊंडमधील आकडेवारीवर आधारित आहे.
1.41 हेक्टर हे 2010-11 च्या NSSOच्या 68 व्या राऊंडमधील आकडेवारीवर आधारित आहे.
1.06 हेक्टर हे 1995-96 च्या NSSOच्या 50 व्या राऊंडमधील आकडेवारीवर आधारित आहे.

नवीन राष्ट्रीय शेती धोरण (2000) हे "इंद्रधनुष्य क्रांती" म्हणून ओळखले जाते कारण त्यामध्ये हरित क्रांती (शेती), धवल क्रांती (दुध उत्पादन) आणि नील क्रांती (मासेमारी) यांचा समावेश होता. पर्याय (b) चुकीचा आहे कारण भारत निघू क्रांतीसाठी लागणारे कृत्रिम पाऊस पाडण्याचे तंत्रज्ञान विकसित करू शकले नाही.

सहकारी तत्वावरील शेती ही ग्रामीण भारताकरिता सर्वोत्तम शेती आहे कारण ती पुढील फायदे प्रदान करते:
सामुदायिक साधन आणि संसाधने सामायिक केल्यामुळे उत्पादन खर्च कमी होतात.
सहकार्यामुळे शेतकऱ्यांना बाजारपेठेवर अधिक नियंत्रण मिळते आणि त्यांना चांगले दर मिळतात.
समुदाय-आधारित प्रयत्न शाश्वत शेती पद्धतींना प्रोत्साहित करतात, जे दीर्घकालीन उत्पादकतेसाठी आवश्यक आहे.
इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण:
सामुदायिक शेती शेतकऱ्यांच्या स्वातंत्र्याला मर्यादित करते आणि त्यांना स्वतःच्या निर्णय घेण्याची मुभा देत नाही.
भांडवलशाहीवर आधारित शेती छोट्या शेतकऱ्यांसाठी प्रतिकूल आहे ज्यांच्याकडे पैसा आणि संसाधने कमी असतात.
शेतकऱ्याने केलेली शेती सामुदायिक सहकार्याचा फायदा घेत नाही आणि अनेकदा शोषणाला कारणीभूत ठरते.

उपसा सिंचन, तलाव आणि कालवे यांनी मिळून भारताच्या सिंचित क्षेत्राच्या फक्त 40% पेक्षा कमी क्षेत्र ओलिताखाली आणले आहे. विहिरी आणि कूपनलिका हे भारताच्या सिंचित क्षेत्रातील प्रमुख स्रोत आहेत, जे एकत्रितपणे 60% पेक्षा जास्त क्षेत्र ओलिताखाली आणतात.

बरोबर उत्तर '(a), (b) आणि (d) फक्त बरोबर आहेत.' आहे.
एप्रिल 2002 मध्ये स्वीकृत केलेल्या राष्ट्रीय जल निती ही जल संसाधनांच्या नियोजनासाठी चौकट तयार करणे, एकात्मिक जल संसाधनांचा विकास आणि भूजल व्यवस्थापन हे उद्दिष्टे आहेत. या नितीत उत्तर आणि दक्षिणेतील नद्या जोडणे याचा समावेश नाही.

"राष्ट्रीय जमीन अभिलेख सुधारणा कार्यक्रम" (NLRMP) हा उपक्रम 2008 मध्ये सुरु झाला होता. याचा उद्देश जमिनीच्या रेकॉर्डमध्ये सुधारणा करणे, त्याचे अद्ययावतीकरण करणे आणि डिजिटायझोशन करणे हा होता. हा कार्यक्रम भारताच्या ग्रामीण अर्थव्यवस्थेच्या आधुनिकीकरणात मदत करण्यासाठी डिझाइन केला गेला आहे.
इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण:
2009 मध्ये, "राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी कायदा" अमलात आला.
2010 मध्ये, "राष्ट्रीय कृषी विकास योजना" सुरू करण्यात आली.
2011 मध्ये, "भारत निर्मिती" मोहिम सुरू करण्यात आली.

85 लाख गाठी हा बरोबर उत्तर आहे कारण तो प्रश्न वर्ष 2011-12 मध्ये महाराष्ट्रात झालेल्या कापसाच्या उत्पादनाचा विचार करतो.
80 लाख गाठी आणि 90 लाख गाठी हे पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते प्रश्न वर्षातील उत्पादनाशी जुळत नाहीत.
95 लाख गाठी हा पर्याय चुकीचा आहे कारण तो त्या वर्षाच्या उत्पादनाच्या अंदाजापेक्षा जास्त आहे.

बरोबर उत्तर '5 1 2 3 4' आहे.
'5 ग्रामसेवक, तलाठी व तहसीलदार' हे संपर्क माध्यमे आहेत जे मृदा, जलसंधारण आणि रस्ते या कामाच्या स्वरूपाशी संबंधित आहेत.
'1 ग्राम सेवक व गटविकास अधिकारी' संपर्क माध्यमे असून ते जवाहर विहीर कामाच्या स्वरूपाशी संबंधित आहेत.
'2 कृषी सहायक व तालुका कृषी अधिकारी' संपर्क माध्यमे असून ते फळबागा कामाच्या स्वरूपाशी संबंधित आहेत.
'3 सहायक लागवड अधिकारी व लागवड अधिकारी, सामाजिक वनीकरण' संपर्क माध्यमे असून ते वृक्ष लागवड कामाच्या स्वरूपाशी संबंधित आहेत.
'4 सहसंचालक, रेशीम उद्योग' संपर्क माध्यमे असून ते रेशीम उत्पादन कामाच्या स्वरूपाशी संबंधित आहेत.

भारतातील गायींचे वार्षिक सरासरी दूध उत्पादन सुमारे 220 लीटर आहे, तर पाश्चिमात्य देशांमध्ये 3,000 ते 5,000 लिटर असते. हा फरक पशु आहार, नस्ल, पशुधन व्यवस्थापन आणि पशुजैविकता यासारख्या घटकांमुळे आहे. पाश्चिमात्य देशांमध्ये अधिक विकसित पशुधन उद्योग आहे जो उच्च-उत्पादनक्षम गाईंच्या नस्लींवर लक्ष केंद्रित करतो, तर भारत पारंपारिक पद्धतींवर अवलंबून आहे ज्यात कमी उत्पादकता असलेल्या गाईंचा समावेश आहे.

बरोबर उत्तर: अ आणि ब बरोबर आहेत.
'पर्याय अ बरोबर आहे:' राष्ट्रीय कृषि बाजार (eNAM) 14 एप्रिल, 2016 रोजी सुरू करण्यात आला होता.
'पर्याय ब बरोबर आहे:' ग्रामीण कृषि बाजारपेठा इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीने राष्ट्रीय कृषि बाजाराशी (eNAM) जोडलेल्या असतात, जे शेतकऱ्यांना त्यांच्या उत्पादनासाठी देशभरातील सर्वोत्तम किंमत मिळवून देण्यास सक्षम करते.
'पर्याय क चुकीचा आहे:' ग्रामीण कृषि बाजारपेठा कृषि उत्पन्न बाजार समित्यांद्वारे नियंत्रित केल्या जात नाहीत. eNAM द्वारे नियंत्रित केल्या जातात.
'पर्याय वरीलपैकी सर्व बरोबर आहेत चुकीचा आहे:' कारण पर्याय क चुकीचा आहे.

2000 चे राष्ट्रीय शेतीविषयक धोरण "अन्न व पौष्टिक अन्न सुरक्षितता" आणि "शेतीचा निरंतर विकास" यांना प्राधान्य देते. हे धोरण शेतीला टिकाऊ बनवणे आणि शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नात वाढ करण्यावर लक्ष केंद्रित करते.
पर्याय क चुकीचा आहे कारण हे धोरण नगदी पिकांच्या वाढीस प्रोत्साहन देत नाही. त्याऐवजी, हे धोरण पारंपरिक पिकां आणि सेंद्रिय शेतीला प्राधान्य देते.

या प्रश्नामध्ये दिलेले विधान (b) बरोबर आहे कारण अंदाजे 16 हेक्टेयरसह अमेरिकेची सरासरी जमीन धारणा भारताच्या 0.8 हेक्टेयरच्या तुलनेत पन्नास पटीहून अधिक आहे. मात्र, विधान (a) अयोग्य आहे कारण भारताची सरासरी जमीन धारणा 2015 मध्ये 1.09 हेक्टेयर इतकी होती, 0.8 हेक्टेयर नव्हे.

हरितक्रांतीनंतर गहू हे सर्वात जास्त उत्पादन वाढ दर्शविणारे प्रमुख अन्नधान्य पीक आहे. हरितक्रांतीमुळे सिंचन तंत्र, रासायनिक खते आणि उच्च-उत्पादन देणारे बियाणे यांच्या वापरामुळे गव्हाच्या उत्पादनात मोठी वाढ झाली. तांदूळ, मका आणि बाजरीच्या तुलनेत गव्हामध्ये उत्पादन वाढीचे प्रमाण जास्त होते.

बरोबर उत्तर: वरील सर्व
कंत्राटी शेतीमध्ये उत्पादक आणि कंपनी किंवा संस्था यांच्यात पूर्वीच करार केला जातो. यात खालील गोष्टींचा समावेश होतो:
'पूर्वनिर्धारित किमत:' कंपनी उत्पादनाची किंमत आगाऊ ठरवते, ज्यामुळे उत्पादकाला बाजाराच्या बदलत्या दरांचा धोका टाळता येतो.
'पूर्वनिर्धारित दर्जा:' कंपनी उत्पादनाची अपेक्षित गुणवत्ता निर्दिष्ट करते, ज्यामुळे उत्पादकाला उच्च दर्जाचे पीक वाढवण्यास प्रोत्साहन मिळते.
'पूर्वनिर्धारित नगसंख्या:' कंपनी विशिष्ट उत्पादनाचे निश्चित प्रमाण विकत घेण्याचे आश्वासन देते, ज्यामुळे उत्पादकाला त्याचे उत्पादन विक्री करण्याबद्दल हमी मिळते.
'निवडक आदानांचा पुरवठा:' कंपनी उत्पादकांना बियाणे, खते आणि तांत्रिक ज्ञान यासारख्या निवडक आदाने पुरवू शकते, ज्यामुळे उत्पादनात वाढ आणि गुणवत्तेत सुधारणा होते.
म्हणूनच, कंत्राटी शेतीमध्ये वरील सर्व गोष्टींचा समावेश होतो.

विधान (a) बरोबर आहे कारण प्रती हेक्टर उत्पादनाच्या आधारे गह हे भारतातील सर्वाधिक उत्पादक पीक आहे. तथापि, विधान (b) चूकीचे आहे, कारण एकूण उत्पादनाच्या आधारे तांदूळ हे भारतातील सर्वात मोठे उत्पाद असलेले पीक आहे. म्हणून, फक्त विधान (a) बरोबर आहे.

महाराष्ट्रातील प्राथमिक कृषि पत संस्थांची संख्या मार्च 2020 अखेर सर्वाधिक होती कारण, महाराष्ट्र हा कृषी उत्पादनात एक प्रमुख राज्य आहे आणि त्याची सहकारी चळवळ हिंदूस्थानात सर्वात विकसित आहे. त्यामुळे महाराष्ट्रात मोठ्या प्रमाणावर पत संस्था आहेत ज्या शेतकऱ्यांना त्यांच्या कृषी कार्यांसाठी कर्ज पुरवतात. तर इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण त्या राज्यांमध्ये प्राथमिक कृषि पत संस्थांची संख्या महाराष्ट्राएवढी नाही.

नवीन युरिया धोरण 2015 चे उद्दिष्ट देशी युरिया उत्पादन वाढवणे (अ) आणि अनुदानाचा बोजा कमी करणे (क) हे दोन्ही आहेत.
'पर्याय अ (देशी युरियाचे उत्पादन महत्तम करणे):' हे धोरणाचे एक प्रमुख उद्दिष्ट आहे कारण ते आयातींवरील अवलंबित्व कमी करेल आणि देशाला युरिया उत्पादनात स्वयंपूर्ण बनवेल.
'पर्याय क (अनुदानाचा बोजा तर्कसंगत करणे):' धोरणाने अनुदानाची पद्धत सुधारली आणि उत्पादकता वाढवताना अनुदानाचा वापर कमी करण्यावर लक्ष केंद्रित केले.
'पर्याय ब (युरियाचा मोठ्या प्रमाणात वापर कृषित करण्यासाठी प्रोत्साहित करणे):' हे धोरणाचा एक उद्दिष्ट नाही कारण हे उद्दिष्ट इतर धोरणांद्वारे साध्य केले जाते.
'पर्याय ड (वरील सर्व):' हा पर्याय बरोबर नाही कारण पर्याय ब धोरणाचे उद्दिष्ट नाही.

शेतजमीनीचे क्षेत्रफळ आणि उपादकता यांचा व्यस्त संबंध म्हणजे क्षेत्रफळ कमी झाल्यावर उपादकता वाढते कारण शेतकरी आपली मर्यादित जमीन अधिक चांगल्या प्रकारे वापरतात. मात्र, शेतीमधील नवीन तंत्रज्ञानामुळे ही परिस्थिती बदलली आहे. या तंत्रज्ञानामुळे शेतकरीच अधिक उत्पाद घेऊ शकतात, अगदी त्यांच्याकडे असलेल्या जमीनीच्या आकाराचा विचार न करता. म्हणून, पर्याय नंबर 4 बरोबर आहे, कारण नवीन तंत्रज्ञान क्षेत्रफळ आणि उपादकतेच्या व्यस्त संबंधाला मोडते.
इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण:
पर्याय 1 (धारणक्षेत्रांचा सरासरी आकार वाढला आहे.): हे वस्तुस्थिती असली तरी, ते क्षेत्रफळ आणि उपादकतेच्या व्यस्त संबंधाला प्रभावित करत नाही.
पर्याय 2 (छोट्या धारणक्षेत्रांची संख्या घटली आहे.): हे देखील वस्तुस्थिती असली तरी, ते क्षेत्रफळ आणि उपादकतेच्या व्यस्त संबंधाला प्रभावित करत नाही.
पर्याय 3 (सर्व पिकांच्या उत्पादकतेत लक्षणीय वाढ झाली आहे.): हे क्षेत्रफळ आणि उपादकतेच्या व्यस्त संबंधाला अमान्य करते, कारण उत्पादकता वाढल्याने उपादकता वाढते.

बरोबर उत्तर '568 करोड' आहे.
2016 च्या केंद्रीय अर्थसंकल्पात, 'मृदा आरोग्य पत्रिका' (SHC) साठी 568 करोड रुपयांची तरतूद करण्यात आली होती. म्हणून, पर्याय 400 करोड, 468 करोड आणि 500 करोड हे चुकीचे आहेत कारण ते या तरतुदीशी जुळत नाहीत.

रयतवारी पद्धती ही जमीन सारा पद्धती आहे जिथे थेट शेतकरी किंवा रयत सरकारला जमीन महसूल भरतात. हा महसूल जमिनीच्या उत्पादकता आणि क्षेत्रफळावर आधारित असतो. बाकी पर्याय चुकीचे आहेत कारण:
जमीनदारी पद्धतीमध्ये, जमीनदारी असलेल्या व्यक्तींना महसूल भरण्याची जबाबदारी होती.
महालवारी पद्धतीमध्ये, महालाचा प्रमुख जमीन महसुलाची जबाबदारी घेत असे.
कंत्राटी शेती पद्धती ही एक शेती व्यवस्था आहे जी जमीन सारा पद्धतीशी संबंधित नाही.

पर्याय :- 'अ, क आणि ड फक्त' हे बरोबर आहे.
'अ) दरवर्षी कृषी क्षेत्राचा 4 टक्क्यांपेक्षा अधिक वृद्धी दर:' हे 2000 च्या राष्ट्रीय कृषी धोरणाचे एक उद्दिष्ट होते, जे कृषी क्षेत्राच्या यथावकाश वृद्धी आणि विकासाला प्रोत्साहन देण्यासाठी होते.
'ब) खाद्यान्नाच्या भाववाढीवर नियंत्रण ठेवणे:' हे धोरणाचे उद्दिष्ट नव्हते, कारण त्याचे लक्ष्य कृषी उत्पादन वाढवणे आणि भावना नियंत्रित करणे होते.
'क) नि:पक्षपाती वृद्धी:' हे धोरणाचे उद्दिष्ट होते, कारण त्याचा उद्देश देशाच्या सर्व भागात शेती क्षेत्राचा समान विकास सुनिश्चित करणे होता.
'ड) तांत्रिक, पर्यावरणीय आणि आर्थिक चिरंतन वृद्धी साध्य करणे:' हे देखील धोरणाचे एक उद्दिष्ट होते, कारण त्याचा हेतू शेती पद्धतींमध्ये नाविन्यपूर्ण तंत्रज्ञानाचा वापर करून आणि पर्यावरणाचे संरक्षण करून चिरंतन शेती विकास सुनिश्चित करणे होते.

बरोबर उत्तर: 'अ, ब आणि क'
'अ) अनुदानाची मर्यादा 25 ते 100 टक्के:' ही विधान बरोबर आहे कारण राष्ट्रीय फळबागायत अभियान अनुदानाची मर्यादा 25 ते 100 टक्के प्रदान करते.
'ब) पतसंलग्र प्रकल्पांनाच बँक कर्ज अनिवार्य:' ही विधान देखील बरोबर आहे कारण राष्ट्रीय फळबागायत अभियानात पतसंलग्र प्रकल्पांनाच बँक कर्जे अनिवार्य आहेत.
'ड) जमीन खरेदी अनुदानास पात्र:' ही विधान चुकीची आहे कारण राष्ट्रीय फळबागायत अभियानात जमीन खरेदी अनुदानास पात्र नाही.

बरोबर उत्तर 'केवळ ब बरोबर आहे' आहे.
विधान 'ब' बरोबर आहे कारण महाराष्ट्रामध्ये परभणी, जालना, जळगाव आणि धुळे हे जिल्हे मुग पिकासाठी प्रसिद्ध आहेत.
विधान 'अ' चुकीचे आहे कारण बी.डी.एन. 1 आणि बी.डी.एन. 2 हे मुगाच्या सुधारीत जाती नाहीत, तर कपासाच्या आहेत.

दूध हे सर्वाधिक उत्पादन किंमतीचे अन्न-घटक होते कारण :
दूध हा पौष्टिक आहार आहे जो वसा, प्रथिने आणि जीवनसत्त्वांचा समृद्ध स्रोत आहे.
दूध अनेक डेअरी उत्पादनांचे कच्चे माल आहे जसे की दही, लोणी आणि चीज.
दूधाला उच्च मागणी आहे, त्यामुळे त्याची किंमत इतर अन्न-घटकांच्या तुलनेत जास्त ठेवली जाते.
गहू, तांदूळ आणि ऊस ही इतर महत्त्वाची अन्न-घटके असली तरी 2004-2005 मध्ये त्यांच्या उत्पादन किमती दूधच्या तुलनेत कमी होत्या.

समुद्री उत्पादन निर्यातीला चालना देण्यासाठी 1972 मध्ये मरीन प्रोडक्ट्स एक्सपोर्ट डेव्हलपमेंट ऑथॉरिटी (MPEDA) ची स्थापना करण्यात आली. एमपेडा ही भारत सरकारच्या वित्त मंत्रालयाअंतर्गत काम करणारी संस्था आहे.
अन्य पर्याय चुकीचे आहेत कारण:
अपेडा (एग्रीकल्चरल अँड प्रोसेस्ड फूड प्रोडक्ट्स एक्सपोर्ट डेव्हलपमेंट ऑथॉरिटी) कृषी आणि प्रक्रिया केलेल्या अन्न उत्पादनांच्या निर्यातीला चालना देते.
CACP (कॅश्यू एक्सपोर्ट प्रमोशन काऊन्सिल ऑफ इंडिया) काजू निर्यातीला चालना देते.
NCDC (नॅशनल कोऑपरेटिव्ह डेव्हलपमेंट कॉर्पोरेशन) सहकारी संस्थांच्या विकासाला चालना देते.

CSA ही 2004 मध्ये नोंदणीकृत झाली कारण ती विश्वस्त संस्था म्हणून स्थापन करण्यात आली होती. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते CSA च्या नोंदणीच्या वर्षाशी जुळत नाहीत.

महाराष्ट्र हे एकमात्र राज्य आहे जिथे बाईवल सिंचन प्रयोग केला जात आहे. हा जलसंधारणाचा एक पारंपरिक पद्धत आहे जी पाणी साठवून आणि त्याचा परिणामकारक वापर सुनिश्चित करून शेतीच्या उत्पादकता वाढवते. बाकी पर्याय चुकीचे आहेत कारण पंजाब, गुजरात आणि कर्नाटक या राज्यांमध्ये बाईवल सिंचनचा वापर केला जात नाही.

भारतातील जमीनविषयक सुधारणांचे उद्दिष्ट होते मध्यस्थांचे उच्चाटन, कसवणुकीची शाश्वती आणि खंडाचे नियंत्रण ठेवणे. या सुधारणाचा हेतू जमीन मालकांचे शोषण रोखणे आणि शेतकऱ्यांना त्यांच्या श्रमांचे फळ मिळणे सुनिश्चित करणे होता. पर्याय (d) जमीनीची उत्पादकता वाढविणे हे सुधारणांचे अप्रत्यक्ष परिणाम होते परंतु प्राथमिक उद्दिष्टांमध्ये समाविष्ट नव्हते.

अ आणि ब" हे उत्तर बरोबर आहे कारण:
विधान "अ" नमूद करते की राज्यात सुमारे 3.31 कोटी पशुधन आहे, जे बरोबर आहे.
विधान "ब" नमूद करते की पशुधनाच्या बाबतीत राज्य देशात सातव्या क्रमांकावर आहे, जे देखील बरोबर आहे.

भारतात सर्वाधिक उत्पादन होणारी अन्नधान्ये तांदूळ आहे, त्याखालोखाल गहू, नंतर भरड धान्ये (ज्वारी, बाजरी) आणि शेवटी डाळी (मूग, मसूर) यांचा क्रमांक लागतो. म्हणूनच, बरोबर उत्तर 'तांदूळ - गहू - भरड धान्ये - डाळी' आहे.

बरोबर उत्तर: (a) आणि (b)
(a) बरोबर आहे कारण कंपनी शेती मध्ये शेतीवर कंपनीचा मालकी हक्क आणि शेती उत्पादनांची विक्री यांचा समावेश होतो.
(b) बरोबर आहे कारण कंपनी शेती सार्वजनिक धोरण आणि शेती शिक्षण, संशोधन व वाढीमध्ये महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावते.
(c) चुकीचे आहे कारण कंपनी शेती प्रामुख्याने व्यावसायिक शेतीवर केंद्रित आहे, स्थानिक अन्न चळवळ आणि शाश्वत शेतीवर नव्हे.

अपूर्ण असलेले सिंचन प्रकल्प पूर्ण करण्यासाठी अर्थ सहाय्य करणे हा बरोबर उत्तर आहे कारण त्वरीत सिंचन लाभ कार्यक्रम हा 1996-97 मध्ये अपूर्ण सिंचन प्रकल्प पूर्ण करण्याच्या उद्देशाने कार्यान्वित करण्यात आला होता.
कोरडवाहू शेतकऱ्यांना वाढीव पतपुरवठा करणे, नवीन लघु पाट बंधारे प्रकल्पांसाठी अर्थ सहाय्य करणे आणि बहु उद्देशिय सिंचन प्रकल्पांसाठी अर्थ सहाय्य करणे हे हेतू चुकीचे आहेत कारण हे कार्यक्रम त्वरीत सिंचन लाभ कार्यक्रम अंतर्गत समाविष्ट नव्हते.

सहकारी विपणन संस्थांमध्ये शेतकऱ्यांची भागीदारी असते आणि त्या भागीदारीच्या तत्त्वावर फळांची विक्री केली जाते. महाराष्ट्रात आंबा, द्राक्ष आणि डाळिंब या फळांची विक्री सहकारी विपणन संस्थांद्वारे केली जाते. चिकूची फळे बहुतांश प्रमाणात खुल्या बाजारात किंवा स्थानिक दुकानांमध्ये विकली जातात, त्यामुळे पर्याय (b) चुकीचा आहे.

बरोबर उत्तर आहे (c) व (e) कारण लातूर आणि बस्तर हे जिल्हे अनुक्रमे महाराष्ट्र आणि छत्तीसगड राज्यात आहेत, जे वन खात्याच्या 1985च्या पडीक जमीन विकास योजनेमध्ये समाविष्ट नव्हते. उर्वरित सर्व पर्याय त्या योजनेत समाविष्ट होते.

पाणलोट विकास परिषद (WDC)ची स्थापना 1983-84 मध्ये झाली. याची स्थापना पाणलोट क्षेत्राचा एकात्म विकास करण्यासाठी आणि पाण्याचे संरक्षण आणि व्यवस्थापन सुधारण्यासाठी करण्यात आली.
अन्य पर्याय चुकीचे आहेत कारण:
1984-85: या कालावधीत कोणतीही पाणलोट विकास परिषद स्थापन झाली नाही.
1985-86: या कालावधीत कोणतीही पाणलोट विकास परिषद स्थापन झाली नाही.
1986-87: या कालावधीत कोणतीही पाणलोट विकास परिषद स्थापन झाली नाही.

बरोबर उत्तर: 85:15
राष्ट्रीय फलोद्यान कार्यक्रमात केंद्र सरकार 85% मदत देते तर राज्य सरकार 15% मदत देते. हे प्रमाण हे कार्यक्रम सुरळीत राहावा यासाठी आणि शेती क्षेत्रातील गुंतवणूक वाढावी यासाठी निश्चित केले गेले आहे. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते या कार्यक्रमासाठी सरकारने निश्चित केलेल्या प्रत्यक्ष मदत-हत्याच्या प्रमाणाशी सुसंगत नाहीत.

बरोबर उत्तर आहे "जून 2017".
महाराष्ट्र शासनाने छत्रपती शिवाजी महाराज शेतकरी सन्मान योजना ही जून 2017 मध्ये सुरू केली होती. ही योजना छोटे आणि अल्पभूधारक शेतकऱ्यांना आर्थिक सहाय्य प्रदान करण्यासाठी डिझाइन केली आहे. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते महाराष्ट्र शासनाने ही योजना सुरू केलेल्या वास्तविक तिथीशी जुळत नाहीत.

2009-10 हे उत्तर बरोबर आहे कारण भारत सरकारने केंद्र पुरस्कृत पोल्ट्री विकास योजना 2009-10 मध्ये सुरू केली होती. इतर पर्याय चुकीचे आहेत:
2014-15: अटल पेंशन योजना सुरू झाली.
2008-09: राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी योजना सुरू झाली.
2018-19: आयुष्मान भारत प्रधानमंत्री जन आरोग्य योजना सुरू झाली.

बरोबर उत्तर आहे 'फक्त (c)' कारण:
(a) हे विधान बरोबर आहे कारण राष्ट्रीय फलोत्पादन अभियान खरेच 2005-06 मध्ये भारत सरकारने सुरू केले होते.
(b) हे विधान देखील बरोबर आहे कारण महाराष्ट्र राज्य फलोत्पादन आणि औषधी वनस्पती मंडळाची स्थापना खरेच 2005 मध्ये झाली होती.
(c) हे विधान मात्र चुकीचे आहे कारण एकात्मीक विकास फलोत्पादनासाठीचे अभियान 2014-15 मध्ये 90 जिल्ह्यात सुरू करण्यात आले होते, न की 2015-16 मध्ये 50 जिल्ह्यात.

बरोबर उत्तर:' अ, ब आणि क
'स्पष्टीकरण:'
राष्ट्रीय सेंद्रिय (जैव) उत्पादन कार्यक्रम हे एक समग्र कार्यक्रम आहे ज्यामध्ये प्रमाणीकरण यंत्रणेसोबतच सेंद्रिय उत्पादनाच्या विकास आणि प्रमाणीकरणासाठी समर्थन देखील समाविष्ट आहे.
'पर्याय अ:' हे कार्यक्रमाचे मूल्यमापन करण्यासाठी साधने पुरवते, जसे की प्रमाणीकरण मानकांचे तपासणी आणि प्रमाणीकरण संस्थांची क्षमता मूल्यमापन.
'पर्याय ब:' हे प्रमाणीकरण कार्यक्रमाना मान्यता देते, ज्यामुळे सेंद्रिय उत्पादनांना विश्वसनीय मान्यता देऊन त्यांच्या विक्री आणि विश्वासार्हतेत सुधारणा होते.
'पर्याय क:' हे सेंद्रिय उत्पादनांचे प्रमाणीकरण उपलब्ध करून देते, जसे की उत्पादन पद्धती, प्रक्रिया आणि हाताळणी सत्यापित करणे जेणेकरून ते आंतरराष्ट्रीय मानकांना अनुसरतील.
'पर्याय ड:' हा कार्यक्रमाचा एक भाग नाही, कारण हा निर्यात प्रोत्साहन कार्यक्रम आहे.

(a) फक्त बरोबर आहे कारण उच्च उत्पादकता प्रजाती कार्यक्रम (HYVP) 1966 मध्ये सुरू करण्यात आला होता. (b) चुकीचे आहे कारण HYVP फक्त गहू आणि तांदूळ यापर्यंत मर्यादित नव्हता, तर इतर पिकांचाही समावेश होता.

(ii) तेल बियाणे - पिवळी क्रांती: तेल बियाण्यांच्या उत्पादनातील वाढ.
(iv) मास्यांचे उत्पादन - निळी क्रांती: मत्स्यपालन क्षेत्रातील वाढ.
(iii) दुध उत्पादन - श्वेत क्रांती: दुधाच्या उत्पादनात वाढ.
(i) अन्नधान्य - हरित क्रांती: अन्नधान्याच्या उत्पादनात वाढ.
इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते सूची a आणि b मधील जोड्यांशी जुळत नाहीत.

किमान आधारभूत किंमत ही अशी किंमत असते ज्यावर सरकार शेतकऱ्यांकडून उत्पादने खरेदी करते. याचा उद्देश शेतकऱ्यांना त्यांच्या उत्पादनासाठी हमीदार किंमत सुनिश्चित करणे आहे, जे त्यांना किंमत अंदाज तपासणीसह स्थिर उत्पन्न देते.
पर्याय 1 आणि 3 चुकीचे आहेत कारण सरकार स्वतः उत्पादन तयार करत नाही किंवा खुल्या बाजारात विकत नाही. पर्याय 4 चुकीचा आहे कारण किमान आधारभूत किंमत ही नियंत्रित प्रणालीद्वारे लागू केली जात नाही.

बरोबर उत्तर:' किमान आधारमूत
'स्पष्टीकरण:' किमान आधारभूत किंमती ही शेतकऱ्यांना त्यांच्या पिकाच्या किमान किंमत हमी करते. सरकार या किंमती पीक लागवडीपूर्वीच घोषित करते आणि जर बाजार किंमत त्यापेक्षा कमी असेल तर सरकार शेतकऱ्यांकडून पिके विकत घेते. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते किंमती घोषित करण्याच्या किंवा सरकारच्या हमीशी संबंधित नाहीत.
खरेदी किंमत ही किंमत आहे जी विक्रेताला वस्तु किंवा सेवेसाठी मिळते.
विक्री किंमत ही किंमत आहे जी खरेदीदार वस्तु किंवा सेवेसाठी देतो.
शॅडो किंमत म्हणजे अर्थव्यवस्थेला वस्तू किंवा सेवेचे खरे किंमत दर्शवणारी किंमत, जरी ते बाजारात विकले जात नसले तरी.

बरोबर उत्तर: 'महाराष्ट्र'
हरितक्रांतीची प्रथम सुरुवात भारतातील 'पंजाब, हरियाणा, उत्तर प्रदेश, बिहार, पश्चिम बंगाल, आंध्र प्रदेश आणि तामिळनाडू' या सात राज्यांमध्ये करण्यात आली. महाराष्ट्र या सात राज्यांमध्ये समाविष्ट नव्हते, कारण महाराष्ट्र हा हरितक्रांतीची सुरुवात होण्याच्या काही वर्षांनंतर या अभियानात सामील झाला होता.

बरोबर उत्तर आहे: फक्त (a), (c) आणि (d)
(a) बरोबर आहे कारण AIBP चे उद्दिष्ट अपुरे सिंचन प्रकल्प पूर्ण करणे आहे.
(b) चुकीचे आहे कारण AIBP नवीन योजना अल्पकाळात पूर्ण करण्याशी संबंधित नाही.
(c) बरोबर आहे कारण AIBP सामाजिक लाभाकरीता सिंचन प्रदान करण्यासाठी डिझाइन केले आहे.
(d) बरोबर आहे कारण AIBP सिंचन असंतुलन कमी करण्यावर लक्ष केंद्रित करते.

2.98% हे बरोबर उत्तर आहे कारण ते महाराष्ट्राच्या एकूण भौगोलिक क्षेत्राचा शागत योग्य पडीक जमिनीचा टक्केवारी दर्शवते. पर्याय 24.05 चुकीचा आहे कारण तो एकूण भौगोलिक क्षेत्रापेक्षा जास्त आहे. पर्याय 14.45 आणि 10.48 अनुक्रमे शागत योग्य पडीक जमिनीच्या राष्ट्रीय आणि जागतिक सरासरी आहेत.

बरोबर उत्तर: 'अ आणि ड'
भूधारणाधिकार आणि जमिनीचे भाडे आकारणी नियमीत करणे हे कुळाच्या हक्कासंबंधी सुधारणेत समाविष्ट असलेले मुख्य घटक होते.
बाकीचे पर्याय चुकीचे आहेत कारण:
चकबंदी ही जमिनीच्या वितरणाच्या व्यवस्थितपणासाठी केली जाते, कुळाच्या हक्कांशी संबंधित नाही.
जमिनीचे पुनर्वाटप हा एक सविस्तर उपक्रम आहे ज्यामध्ये जमिनीच्या मालकी हक्कांचे पुनर्वितरण समाविष्ट आहे, परंतु ते कुळाच्या हक्कांसंबंधी सुधारणेचा भाग नव्हते.

बरोबर उत्तर: सामान्य पावसाच्या 90.3%
स्पष्टीकरण:
महाराष्ट्र राज्य आपत्ती व्यवस्थापन, मदत आणि पुनर्वसन विभागाच्या अधिकृत नोंदींनुसार, 2012 मध्ये महाराष्ट्रात सामान्य पावसाची टक्केवारी 90.3% होती. बाकीचे पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते या अधिकृत नोंदीशी जुळत नाहीत.

बरोबर उत्तर आहे - उत्तर प्रदेश, महाराष्ट्र, तामिळनाडू, आंध्र प्रदेश.
भारतात ऊस उत्पादनात उत्तर प्रदेश पहिल्या क्रमांकावर आहे. त्यानंतर महाराष्ट्र, तामिळनाडू आणि आंध्र प्रदेश या राज्यांचा क्रम लागतो. इतर पर्यायांमध्ये क्रमांक चुकीचा आहे.

"मध्यम सिंचन प्रकल्प" नियोजन आयोगाच्या शिफारशीप्रमाणे 2000 ते 10,000 हेक्टर लागवडीलायक लाभक्षेत्र असलेले प्रकल्प आहेत.
पर्याय 1 (4000 ते 10,000 हेक्टर) हा चुकीचा आहे कारण हा "लहान सिंचन प्रकल्प" हद्दीत आहे.
पर्याय 2 बरोबर आहे (2000 ते 10,000 हेक्टर).
पर्याय 3 (3000 ते 8000 हेक्टर) हा चुकीचा आहे कारण हा हद्दीच्या बाहेर आहे.
पर्याय 4 (वरीलपैकी कोणतेही नाही) हा चुकीचा आहे कारण पर्याय 2 बरोबर आहे.

बरोबर उत्तर आहे: फक्त (a) आणि (b)
सेंद्रिय शेतीच्या वर्गीकरणात असेंद्रिय शेती प्रणाल्लीत घट करण्यासाठी "शुद्ध सेंद्रिय शेती" आणि "एकात्मिक हरित क्रांती शेती" यांचा समावेश होतो. "शुद्ध सेंद्रिय शेती" ही कोणत्याही रासायनिक किंवा संश्लेषित द्रव्यांचा वापर करत नाही, तर "एकात्मिक हरित क्रांती शेती" ही अशा तंत्राचा वापर करते जे कमी रासायनिक खतांचा वापर करतात, मातीची सुपीकता राखतात आणि पर्यावरणास हानी पोहोचवत नाहीत. "निर्वाह शेती पद्धत" ही असेंद्रिय शेती प्रणाल्लीत घट करण्याच्या संकल्पनेशी संबंधित नाही.

विधान 'अ' चूक आहे कारण जगातील सर्वात अधिक क्षेत्र सिंचनाखाली असलेला देश चीन आहे.
विधान 'ब' बरोबर आहे कारण भारताच्या सिंचन क्षमतेत 1950-51 ते 1996-97 या कालावधीत उल्लेखनीय वाढ झाली आहे.

एफ.सी.आय. (फूड कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया) हे भारतातील सरकारी संस्थे आहे जी अन्नधान्य व्यवस्थापना आणि त्याच्या किंमती नियंत्रित ठेवण्यासाठी जबाबदार आहे. अन्नधान्याचा साठा राखून आणि आवश्यक असल्यास बाजारात विकून, FCI अन्नधान्याच्या किंमती स्थिर ठेवण्यात मदत करते. नाबार्ड, ए.पी.एस.सी. आणि नाफेड या संस्था अन्नधान्य व्यवस्थापनामध्ये गुंतलेल्या नाहीत, त्यामुळे त्या चुकीच्या पर्याय आहेत.

शेतकऱ्यांना त्यांचे उत्पादन सुधारित करण्यास मदत करण्यासाठी कृषिबाजारविषयक विस्तार सेवेत सुधारणेसाठी माहिती तंत्रज्ञानाचा वापर शिफारस केला जातो.
'पर्याय माहिती हा बरोबर उत्तर आहे:' कारण माहिती तंत्रज्ञान शेतकऱ्यांना बाजारातील मागणी, किंमती आणि नवीन शेती पद्धतींबद्दल माहिती प्रदान करू शकते, ज्यामुळे त्यांना त्यांचे उत्पन्न वाढवण्यास मदत होते.
'जैव आणि सेंद्रिय पर्याय चुकीचे आहेत:' कारण ते शेती पद्धतींशी संबंधित आहेत, माहिती तंत्रज्ञान नाही.
'पर्याय पारंपारिक चुकीचा आहे:' कारण तो पारंपारिक शेती पद्धतींशी संबंधित आहे, माहिती तंत्रज्ञान नाही.

'किसान क्रेडिट कार्ड योजना' शेतकऱ्यांना अल्प मुदतीचा पतपुरवठा सुलभतेने मिळविण्यासाठी सुरू केली गेली. ही योजना सहकारी बँका आणि वाणिज्य बँकांकडून शेतकऱ्यांना चालू हंगामातील उत्पादन खर्च पूर्ण करण्यासाठी दिले जाते. या योजनेअंतर्गत शेतकऱ्यांना क्रेडिट कार्ड दिल जाते, ज्याद्वारे ते त्यांच्या तातडीच्या आर्थिक गरजा भागवू शकतात उदा. बियाणे, खते आणि रासायनिक खते खरेदी. मध्यम आणि दीर्घ मुदतीचा पतपुरवठा शेतकऱ्यांना इतर साधन द्वारे उपलब्ध केला जातो.

पर्याय (ब), (क) आणि (ड) हे पाणलोट व्यवस्थापनाची उद्दिष्ट्ये आहेत:
(ब) पाऊसाच्या पाण्याचे संवर्धन: पाणलोटांमधून वाहून जाणारे पाणी साठवणे आणि त्याचा वापर करणे.
(क) जमिनीचे पाणी वाढविण्याची क्षमता वाढविणे: पाणलोट क्षेत्रांमध्ये जंगल लागवड आणि वृक्षारोपण केल्याने जमिनीच्या मुरूम येण्याची क्षमता वाढते, त्यामुळे भूजल पातळी वाढते.
(ड) खड्डे खोदून त्यात पाणी जिरविणे: पाणलोट क्षेत्रांमध्ये खड्डे खोदणे आणि त्यात पाणी जिरविणे हे पाण्याच्या पुनर्भरणास मदत करते.
पर्याय (अ) कृषी उद्योग वाढीस लावणे, हे पाणलोट व्यवस्थापनाचे अप्रत्यक्ष उद्दिष्ट असले तरी प्रत्यक्ष उद्दिष्ट नाही.

बरोबर उत्तर: (a), (b) आणि (c)
बरोबर उत्तर हे का बरोबर आहे: 2013 च्या राष्ट्रीय पशुधन योजनेचे उद्दिष्ट पशुधन उत्पादकता वाढविणे, समावेशक विकास सुनिश्चित करणे आणि महिला सक्षमीकरण करणे हे होते.
बाकी पर्याय चुकीचे का आहेत:
पर्याय (d) चुकीचा आहे कारण योजनेचा हेतू ग्रामीण उत्पन्न विषमता कमी करणे हा नव्हता.
पर्याय (a) आणि (b) चुकीचा आहे कारण यात महिला सक्षमीकरण हा उद्देश समाविष्ट नाही.

पर्याय (a), (b) आणि (c) बरोबर आहे कारण उच्चतम उत्पादनाचे वाण हा कार्यक्रम गहू, तांदूळ, ज्वारी, बाजरी आणि मका या पिकांसाठी सुरू करण्यात आला आहे. पर्याय (d) चुकीचा आहे कारण हा कार्यक्रम ऊस पिकापुरता मर्यादित नाही.

राजस्थान हा देशातील प्रमुख तेलबिया उत्पादक राज्य आहे. त्याचे विस्तृत वाळवंटी क्षेत्र, अनुकूल हवामान आणि सिंचन सुविधा यामुळे तेलबिया उत्पादनासाठी हे एक आदर्श राज्य बनते. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण मध्य प्रदेश तृतीय क्रमांकाचा सर्वात मोठा तेलबिया उत्पादक आहे, गुजरात दुसरा सर्वात मोठा आहे आणि तेलंगणा आणि रायलसीमा एकत्रितपणे चौथे सर्वात मोठे तेलबिया उत्पादक आहेत.

बरोबर उत्तर: पर्याय (b) आणि (c)
'(b) कृषी यांत्रिकीकरण:' अल्पभूधारक शेतकऱ्यांचे लहान शेत क्षेत्र असल्याने, आधुनिक शेती तंत्रांच्या वापरासाठी मर्यादा आहेत.
'(c) शेतीमधील कामातून उत्पादक उत्पन्नाची निर्मिती:' अल्पभूधारक शेतकऱ्यांना त्यांच्या लहान शेत क्षेत्रामुळे पुरेसे उत्पन्न मिळू शकत नाही, ज्यामुळे शेती-शिवाय पर्यायी उत्पन्नाच्या स्त्रोतांची गरज भासते.
पर्याय (a) आणि (d) चुकीचे आहेत कारण:
'(a) कृषी उत्पादनात वाढ:' यांत्रिकीकरण आणि उत्पादक उत्पन्न निर्मितीमुळे शेती उत्पादनात वृद्धी होऊ शकते, परंतु अल्पभूधारक शेतकऱ्यांसाठी हे आव्हान आहे.
'(d) पोषण आहार सुरक्षेची खात्री:' पोषण आहार सुरक्षा शेती व्यवस्थेवर अवलंबून असते, परंतु हे अल्पभूधारक शेतकऱ्यांच्या आव्हानशी थेट संबंधित नाही.

12.81% हे बरोबर उत्तर आहे कारण ते राष्ट्रीय सांख्यिकी आयोगाच्या अधिकृत आकडेवारीवर आधारित आहे. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते वेगळ्या स्त्रोतांच्या किंवा जुनी आकडेवारीवर आधारित आहेत.

बरोबर उत्तर: एकही नाही
विधान (a) अतिशयोक्तिपूर्ण आहे. 1952 ते 2012 या काळात खतांचा वापर सुमारे 20 पटीने वाढला आहे, 500 पटीने नाही.
विधान (b) चुकीचे आहे. भारत अजूनही काही विशेष प्रकारची खते आयात करतो, जसे कि फॉस्फोरस आणि पोटॅशियम खते.

बरोबर उत्तर: फक्त (d)
डॉ. मनमोहन सिंग यांच्या दुसऱ्या हरित क्रांतीत शेतीमधील परकीय गुंतवणूकीला प्रोत्साहन देणे याचा समावेश नव्हता. या क्रांतीचे उद्दिष्ट भारतीय शेतीला आधुनिक करणे आणि शाश्वत शेती पद्धतींना प्रोत्साहन देणे होते. अन्य पर्याय जसे की व्यापाराचे जागतिकरण, नुकसान कमी करणे आणि अन्नसाठ्यात सुधारणा करणे हे दुसऱ्या हरित क्रांतीचा भाग होते.

बरोबर उत्तर आहे पर्याय 4: टोमॅटो, कांदा, बटाटा
सरकारने "ऑपरेशन ग्रीन" टोमॅटो, कांदा आणि बटाटा या पिकांच्या किंमतीतील अस्थिरता दूर करण्यासाठी सुरू केले. हे पिके खराब होणारी आहेत आणि त्यांची किंमत मोठ्या प्रमाणात बदलत असते, ज्यामुळे शेतकऱ्यांना नुकसान होते. ऑपरेशन ग्रीन त्यांची किंमत स्थिर ठेवण्यासाठी या पिकांच्या उत्पादन, साठवण आणि वितरणात सुधारणा करण्यासाठी डिझाइन केले आहे.
पर्याय 1 आणि 2 चुकीचे आहेत कारण कांदा या दोन्ही पर्यायांमध्ये आहे, परंतु ऑपरेशन ग्रीन लसूण, मिरची, तांदूळ, ज्वारी आणि गह यांच्या किंमतीतील अस्थिरता दूर करत नाही.
पर्याय 3 चुकीचा आहे कारण ऊस, कापूस आणि तंबाखू यांच्या किंमतीतील अस्थिरता दूर करण्यासाठी ऑपरेशन ग्रीन डिझाइन केलेले नाही.

वरील सर्व घटक भारताच्या कृषी निर्यातीच्या कमी टक्केवारीसाठी कारणीभूत आहेत:
कमकुवत निर्यात पायाभूत सुविधा (अ) परिवहन आणि भंडारण पुरवण्यात अडचण आणतात.
कृषी-प्रक्रिया अत्यंत कमी असणे (ब) मूल्यवर्धित कृषी उत्पादनांची निर्यात मर्यादित करते.
दर्जानुसार ब्रँडिंगची कमतरता (क) भारताच्या कृषी उत्पादनांना जागतिक बाजारपेठेत स्पर्धा करणे कठीण करते.
जलद देशांतर्गत व यांत्रिक बंदर हातळणी सुविधांचा अभाव (ड) वेळेवर आणि कार्यक्षम निर्यात अडथळा आणतो.

सिमांत शेतकऱ्यांना साधारणपणे 1 हेक्टरपर्यंत जमीन असते. बाजारात काढलेल्या शेतीमालाला किमान किंमत मिळेल तेवढ्या जमिनीचे प्रमाण म्हणजे सिमांत जमीन. त्यामुळे पर्याय 1 बरोबर आहे, कारण तो एकमात्र पर्याय आहे जो या व्याख्येला अनुसरून आहे.

परिवारातील सदस्यांची संख्या कमी झाल्यामुळे संयुक्त कुटुंब पद्धतीत घट झाली आहे, त्यामुळे (c) हा पर्याय चुकीचा आहे. नागरीकरण आणि औद्योगिकरणात वाढ झाल्यामुळे धारणक्षेत्राचे आकार वाढले आहेत, त्यामुळे (d) हा पर्याय चुकीचा आहे. त्यामुळे, वाढती लोकसंख्या आणि वारसाविषयक कायदा या दोन घटकांमुळे भारतात धारणक्षेत्राचा आकार लहान झाला आहे.

किफायतशीर भूधारणक्षेत्र ते क्षेत्र आहे जे शेतीचे उत्पन्न आणि त्याची लागवड खर्च म्हणून तुलनेत उच्च परतावे देते. हे तीन घटकांवर अवलंबून असते:
'अ. भूमीची सूपीकता:' भूमीची गुणवत्ता, जसे की आर्द्रता, पोषक द्रव्ये आणि मातीची संरचना, पिकाच्या वाढीवर परिणाम करतात.
'ब. लागवड पद्धती:' लागवड पद्धती, जसे की सिंचन, खते आणि कीटकनाशके वापरणे, फसलाचे उत्पन्न वाढवू शकते.
'क. पीकाचे स्वरूप:' काही पिकांची लागवड विशिष्ट भूमीच्या प्रकार आणि वातावरणात चांगली होते, तर काही पिकांना विशिष्ट लागवड पद्धतींची आवश्यकता असते.
म्हणून, भूमीची सूपीकता, लागवड पद्धत आणि पीकाचे स्वरूप या तीन घटकांवर विचार करून किफायतशीर भूधारणक्षेत्र निश्चित केले जाते.

"बरोबर उत्तर आहे: फक्त (b).
(a) चुकीचा आहे कारण दुग्ध विकास आणि पशुधनाची उत्तम नीपज साठीचा राष्ट्रीय कार्यक्रम 2012 मध्ये सुरू करण्यात आला होता, 2014 मध्ये नव्हे.
(b) चुकीचा आहे कारण एन.पी.बी.बी.डी.डी.च्या अंमलबजावणीसाठी 12 व्या योजनेत 2000 कोटी रुपयांची तरतूद करण्यात आली होती, 2000 लाख रुपये नव्हे.
(c) चुकीचा नाही कारण राष्ट्रीय दुग्ध योजना मार्च 2013 मध्ये सुरू करण्यात आली होती."

राष्ट्रीय कृषी विकास योजना (रा.कृ.वि.योजना) ही केंद्र सरकारची योजना आहे जी 2007 मध्ये सुरू करण्यात आली. या योजने अंतर्गत आवश्यक निधी 100 टक्के केंद्र सरकारद्वारे प्रदान केला जातो. पर्याय 1 बरोबर आहे कारण ही योजना केंद्र सरकारद्वारे पूर्णपणे वित्तपोषित आहे. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते या योजनेच्या वित्तीय रचनेचे चुकीचे वर्णन करतात.

बरोबर उत्तर आहे 'फक्त (c)'.
'स्पष्टीकरण:'
(a) आणि (b) विधाने बरोबर आहेत. भारतातील पशुधनाची पहिली गणना 1919 मध्ये झाली होती आणि भारत हा जगातील दुग्ध उत्पादनात पहिल्या क्रमांकावर आहे.
मात्र, (c) विधान चुकीचे आहे कारण दुग्ध उद्योजक विकास योजना ही ऑक्टोबर 2017 मध्ये सुरू झाली होती, सप्टेंबर 2014 मध्ये नव्हे.

अन्नधान्याच्या किंमती कमी असल्याने जीवनयापन खर्चही कमी होतो. अन्न हा सर्वसामान्य लोकांच्या खर्चातला एक प्रमुख घटक असल्याने, अन्नधान्याच्या कमी किंमतीचा समग्र जीवनमान आणि स्थैर्यावर सकारात्मक परिणाम होतो.
वरील पर्यायांमध्ये "जास्त" आणि "चढउतार" हे पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते किंमती वाढ किंवा अस्थिरता सूचित करतात, जे स्थैर्य आणि कमी जीवनखर्चाला हानिकारक आहेत. "मध्यम" हा पर्याय निश्चित नाही आणि तो कमी किंमतींचा लाभ देत नाही.

बरोबर उत्तर आहे: 'केवळ अ, क आणि ड'
राष्ट्रीय कृषि विकास योजनेमध्ये खालील घटक समाविष्ट आहेत:
'मातीचे आरोग्य सुधारणे (अ):' मातीचे आरोग्य जतन करणे आणि उत्पादकता सुधारणे.
'कृषि संशोधन (क):' नवनवीन शेती पद्धती आणि तंत्रज्ञान विकसित करणे.
'सुक्ष्म सिंचन (ड):' पाणी वापराची कार्यक्षमता सुधारणे आणि उत्पादकता वाढवणे.
'ब (विमा)' हा घटक या योजनेमध्ये समाविष्ट नाही.

पूर्वीच्या वर्गीकरणाप्रमाणे, लघु सिंचन प्रकल्पांचा खर्च 10 लाख रुपयांपेक्षा कमी असायचा, तर मोठ्या सिंचन प्रकल्पांचा खर्च 10 कोटी रुपयांहून अधिक असायचा. म्हणून, केवळ विधान 'अ' योग्य आहे. विधान 'ब' चुकीचे आहे कारण पूर्वीच्या वर्गीकरणाप्रमाणे मोठ्या सिंचन प्रकल्पांचा खर्च 5 कोटी रुपयांहून अधिक असायचा, नाही 10 कोटी रुपये.

भारतातील शेती सिंचनाचा सर्वात मोठा स्रोत नलिका विहिरी आहेत.
कालवे सिंचन हा दुसरा मोठा स्रोत आहे.
विहिरी आणि तलाव हे छोट्या क्षेत्रांच्या सिंचनासाठी वापरले जातात.

कंत्राटी कृषी प्रणालीमुळे शेती क्षेत्रात खाजगी क्षेत्राची गुंतवणूक वाढणे, ग्रामीण स्थलांतर कमी होणे आणि भूमिहीन शेतमजुरांना रोजगार निर्माण होणे हे फायदे होऊ शकतात.
मात्र, केंद्र आणि राज्यस्तरीय कंत्राटी यंत्रणेवरील भार वाढणे हा फायदा नाही. कंत्राटी कृषी प्रणालीमुळे शेतकरी आणि कंत्राटदार यांच्यामधील करारांवर देखरेख आणि अंमलबजावणीची जबाबदारी केंद्र आणि राज्य सरकारांवर येईल, त्यामुळे त्यांच्या यंत्रणेवर अतिरिक्त भार पडेल.

भारताच्या एकूण उत्पन्नात शेती उत्पन्नाचे प्रमाण वाढत नाही, उलट घटत आहे. हे खालील कारणांमुळे आहे:
औद्योगिकीकरण आणि सेवा क्षेत्राचा विस्तार
शेतीत उत्पादकतेचा मंद दर
लोकसंख्येचा वाढता दबाव, ज्यामुळे शेती जमीन कमी होत आहे
काही शेतमालांचे नुकसान, उदा. गहू, ऊस,
शेतकऱ्यांना मिळणारे कमी भाव

दोन्ही विधाने बरोबर आहेत कारण:
विधान I: 1947-48 मध्ये, भारत स्वतंत्र होण्यापूर्वी, सुमारे 57% शेती जमीन जमिनदारी आणि मालगुजारी पद्धतीअंतर्गत होती.
विधान II: जमिनदारी पद्धत ही एक जुलमी प्रणाली होती जी कास्तकारांच्या शोषणावर आधारित होती. जमिनदार (मालक) कास्तकारांकडून अत्यधिक कर आणि भाडे वसूल करत असत, ज्यामुळे कास्तकार दारिद्र्य आणि कर्जबाजारी होत असत.

बरोबर उत्तर आहे "केवळ (b)".
2010 मध्ये, इजिप्तची ऊसाची उत्पादकता 79 मेट्रिक टन प्रति हेक्टर होती, तर भारताची उत्पादकता 71 मेट्रिक टन प्रति हेक्टर होती. म्हणून, (b) हे विधान योग्य आहे.
पर्याय (a) चुकीचा आहे, कारण 2010 मध्ये चीनची ऊसाची उत्पादकता भारताहून अधिक होती, 73 मेट्रिक टन प्रति हेक्टर.
पर्याय (c) आणि (d) दोन्ही चुकीचे आहेत, कारण केवळ (b) हे विधानच योग्य आहे.

भारत हा जगातील सर्वात मोठा ताग उत्पादक देश आहे. ताग हा एक नैसर्गिक फायबर असून ज्यापासून दोरी, जाळे आणि अन्य वस्तू बनवल्या जातात. अन्य पर्याय चुकीचे आहेत कारण:
सिमेंट हा मनुष्याने निर्माण केलेला पदार्थ आहे.
लोह एक धातू आहे ज्याचे खनन केले जाते.
साखर ही गव्हापासून बनवलेली आहे.

विहीरी व कुपनलिका हे जलसिंचनाचे स्रोत भारतामध्ये 2007-08 या काळात मोठ्या प्रमाणात वाढले. कालवे आणि तलाव हे पारंपरिक स्रोत आहेत, तर जलयुक्त शिवार आणि शेततळे हे नुकतेच लागू केले गेले आहेत. त्यामुळे, विहीरी आणि कुपनलिका या पर्यायाला बरोबर उत्तर मानले गेले आहे.

बरोबर उत्तर आहे (a), (b), (c) आणि (d) कारण:
पर्यायी प्रश्न 12 व्या (2012-2017) पंचवार्षिक योजनेच्या "एकात्मिक फळबाग विकास कार्यक्रमा" अंतर्गत येणाऱ्या कार्यक्रमांविषयी विचारतो.
पर्याय (a) ईशान्य भारतीय प्रदेश आणि हिमालय फळबाग अभियान (HMNEH) हा 12 व्या पंचवार्षिक योजनेचा एक भाग आहे जो एकात्मिक फळबाग विकास कार्यक्रमाशी संबंधित आहे.
पर्याय (b) राष्ट्रीय बांबू अभियान (NBM) आणि (c) नारळ विकास मंडळ (CDB) देखील 12 व्या पंचवार्षिक योजनेचा भाग आहेत पण ते एकात्मिक फळबाग विकास कार्यक्रमाशी संबंधित नाहीत.
पर्याय (d) राष्ट्रीय फळबाग अभियान (NHM) हा देखील एकात्मिक फळबाग विकास कार्यक्रमाचा एक भाग आहे.
म्हणून, कार्यक्रम (a), (b), (c) आणि (d) सर्व 12 व्या पंचवार्षिक योजनेनुसार "एकात्मिक फळबाग विकास कार्यक्रमा" अंतर्गत येतात.

सर्व (a),(b) आणि (c) विधाने खरी आहेत कारण:
(a): हरीतक्रांतीमुळे पिकांच्या आकृतीबंधात बदल झाला, जसे गहू आणि तांदळ अशा उच्च-उत्पादक पिकांचे प्रमाण वाढले.
(b): हरीतक्रांतीमुळे शेती आणि उद्योगधंद्यांमधील आंतर-जोडणी मजबूत झाली, कारण कृषी साहित्याचा वापर आणि शेती उत्पादनांची प्रक्रिया वाढली.
(c): हरीतक्रांतीचा फायदा झालेली गहू आणि तांदूळ ही दोन पिके आहेत, जी भारतात सर्वाधिक उगविली जातात आणि देशाला अन्न सुरक्षा प्रदान करतात.

पर्याय '(iv) (i) (ii) (iii)' बरोबर आहे.
'स्पष्टीकरण:'
सिंचन विकास महामंडळ म्हणजे 'महाराष्ट्र कृष्णा खोरे विकास महामंडळ'.
त्याची स्थापना 'जानेवारी 1996' मध्ये झाली.
'डिसेंबर 1997' मध्ये विदर्भ पाटबंधारे विकास महामंडळाची स्थापना झाली.
'ऑगस्ट 1998' मध्ये कोंकण पाटबंधारे विकास महामंडळाची स्थापना झाली.
'एप्रिल 2015' मध्ये गोदावरी मराठवाडा पाटबंधारे विकास महामंडळाची स्थापना झाली.

आधुनिक काळात प्रमंडक शेती पद्धती अमेरिकेत दिसून येते. कारण ही पद्धत मोठ्या प्रमाणात शेती करण्यासाठी वापरली जाते, जिथे मोठ्या क्षेत्रांवर एकच पिक घेतले जाते आणि विशिष्ट प्रकारच्या यंत्रसामग्रीचा वापर केला जातो. चीन, रशिया आणि इस्त्राएलमध्ये, शेती पद्धती पारंपारिकपणे अधिक विविध आणि लहान प्रमाणात आहेत.

बरोबर उत्तर: (vi) (iv) (ii) (i) (iii) (v)
'सिंचन अभ्यास गट (स्थापना वर्ष)'
(a) अवर्षण प्रवण क्षेत्राची सत्यशोधन समिती - 1976
(b) आठमाही पाणी वापर समिती - 1979
(c) कोकण बृहद आराखडा समिती - 1984
(d) प्रादेशिक अनुशेष विषयक समिती - 1981
(e) मुंबई पाणी पुरवठा समिती - 2000
(f) मुंबुई महानगर पाणी पुरवठा समिती - 1995
वरील यादीतून असे दिसून येते की या पर्यायांची स्थापना वर्षांमध्ये घटत्या क्रमाने आहेत, म्हणून पर्याय (vi) ते (i) हा बरोबर आहे.

पर्याय :- अ हे विधान बरोबर आहे,'
जलयुक्त शिवार आभियानाचे मुख्य उद्दिष्ट महाराष्ट्रला 2019 पर्यंत पाणीटंचाईमुक्त राज्य बनवणे होते. या आभियानात मृदा आणि जलसंधारण, तसेच शेततळे निर्माण करणे देखील समाविष्ट होते. 'सिंचनासाठी ठिबक पध्दतीचा वापर करण्यासाठी प्रोत्साहन' हा केवळ आभियानाचा एक साधनात्मक उपक्रम होता.

बरोबर उत्तर: 1 हेक्टर
सिमांत भुधारण वर्ग हा अल्पभूधारक शेतकऱ्यांचा वर्ग आहे. महाराष्ट्रात सिमांत भुधारण वर्गात ज्या शेतकऱ्यांचे भुक्षेत्र 1 हेक्टर किंवा त्यापेक्षा कमी आहे त्यांचा समावेश होतो.
पर्याय 1.2 हेक्टर, 1.5 हेक्टर आणि 2.5 हेक्टर चुकीचे आहेत कारण ते 1 हेक्टरपेक्षा जास्त आहेत आणि त्यामुळे सिमांत भुधारण वर्गाशी संबंधित नाहीत.

बरोबर उत्तर: (a) आणि (b)
(a) बरोबर आहे कारण राष्ट्रीय कृषी विकास योजनेची सुरुवात 2007-08 मध्ये झाली होती.
(b) बरोबर आहे कारण किसान क्रेडिट कार्ड योजनेची अंमलबजावणी ऑगस्ट 1998 मध्ये सुरू झाली होती.
(c) चुकीचे आहे कारण राष्ट्रीय कृषी विमा योजना भारतातील 16 राज्यांपेक्षा अधिक राज्यांमध्ये लागू करण्यात आली आहे.

सोनारा 64 आणि लर्मा राजो 64 या गहूच्या जाती 1960 च्या दशकात मेक्सिकोच्या आंतरराष्ट्रीय गहू आणि मका सुधार केंद्रातून उच्च-उत्पादन देणाऱ्या, रोगप्रतिबंधक आणि हवामानाशी जुळवून घेण्यायोग्य गहूच्या सुधारित जाती म्हणून विकसित केल्या गेल्या. या जातींचा भारत सरकारने 1967 मध्ये आयात केला होता आणि त्यामुळे देशातील अन्नधान्य उत्पादनात लक्षणीय वाढ झाली.
तर इतर पर्याय हे चुकीचे आहेत कारण त्यांमध्ये उल्लेख केलेल्या गहूच्या जाती 1967 मध्ये आयात केल्या गेल्या नव्हत्या किंवा त्यांचा गहू उत्पादनावर लक्षणीय परिणाम झाला नाही.

पर्याय 4) वरील सर्व हे बरोबर उत्तर आहे.
अ) सार्वजनिक वितरण व्यवस्था सशक्त करणे हे अन्नसुरक्षेचा एक भाग आहे कारण ते गरिबांना स्वस्त धान्य उपलब्ध करून देते.
ब) पोषणविषयक उद्दिष्टे निश्चित करणे देखील अन्नसुरक्षेचा एक भाग आहे कारण ते लोकसंख्येला आवश्यक पोषक द्रव्ये मिळत आहेत याची खात्री करते.
क) अन्नधान्याच्या किमान आधारभूत किंमती निश्चित करणे हे देखील अन्नसुरक्षेचा एक भाग आहे कारण ते उत्पादकांना किफायती किंमतींवर त्यांचे उत्पादन विकण्याची हमी देते.
ड) देशांतर्गत उत्पादन अधिकाधिक वाढवण्यास प्राधान्य देणे हे देखील अन्नसुरक्षेचा एक भाग आहे कारण ते देशाला बाह्य आयातीवर अवलंबून राहण्यापासून परावृत्त करते.

बरोबर उत्तर आहे :- 3 1 4 2
शेती महामंडळची स्थापना 1963 मध्ये '(3)' झाली.
शेती पुनर्वित्त विकास निगमची स्थापना 1968 मध्ये '(1)' झाली.
शेतकी वित्त निगमची स्थापना 1958 मध्ये '(4)' झाली.
शेतकी पत निगमची स्थापना 1969 मध्ये '(2)' झाली.

बरोबर उत्तर: पर्याय - अ, ब आणि क
स्पष्टीकरण:
भारतात अंतर्गत मत्स्योत्पादन नद्या, मोठी धरणे आणि कॅनॉल या तीन मुख्य साधनांद्वारे केले जाते. विहिरीमध्ये मत्स्योत्पादन केले जात नाही, म्हणून पर्याय ड चुकीचा आहे.