30 Economics शाश्वत विकास 1 / 25 Category: शाश्वत विकास 1. शाश्वत शेती अभियानाद्वारे एन्.एम्एस्.ए. ने संपादलेले धोरण हवामान बदलाच्या राष्ट्रीय कृती आराखड्यांतर्गत नमूद केलेल्या - - - - - अभियानापैकी एक होय. (कृषी सेवा पूर्व - 2017) A) 32 B) 65 C) 30 D) 97 बरोबर उत्तर आहे '65' कारण : 'शाश्वत शेती अभियान' हे 'राष्ट्रीय कृती आराखडा हवामान बदलासाठी' अंतर्गत 'राष्ट्रीय मिशन शेती' मध्ये (एनएमए) नमूद केलेल्या "सहयोगी कृषीद्वारे हवामान अनुकूलन" या अभियानापैकी एक आहे. बाकी पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते 'हवामान बदलाच्या राष्ट्रीय कृती आराखड्यांतर्गत' नमूद केलेल्या इतर अभियानांच्या क्रमांकांचे प्रतिनिधित्व करतात: पर्याय 30: राष्ट्रीय सौर मिशन पर्याय 97: राष्ट्रीय मिशन हरित भारत पर्याय 32: राष्ट्रीय जल मिशन 2 / 25 Category: शाश्वत विकास 2. खालील विधाने विचारात घ्या. (a) भारतामध्ये पर्यावरण नियोजन आणि संघटनावरील राष्ट्रीय समितीची स्थापना 1972 मध्ये झाली. (b) पर्यावरण विभागाची स्थापना 1980 मध्ये झाली. (c) पर्यावरण संवर्धन आणि सुधारणा मुळेच फक्त शाश्वत विकास साध्य करणे शक्य आहे. वरीलपैकी कोणते/ती विधाने बरोबर आहे/त? (राज्यसेवा मुख्य - 2017) A) (b) व (c) B) (a) व (b) C) वरीलपैकी सर्व D) (a) व (c) वरीलपैकी सर्व पर्याय बरोबर आहेत कारण: पर्यावरण नियोजन आणि संघटनावरील राष्ट्रीय समिती (एनसीईपीओ)ची स्थापना 1972 मध्ये झाली होती. पर्यावरण विभागाची स्थापना 1980 मध्ये करण्यात आली होती. पर्यावरण संवर्धन आणि सुधारणा ही शाश्वत विकास साध्य करण्यासाठी आवश्यक आहे कारण त्यामुळे नैसर्गिक संसाधने आणि पर्यावरणीय सेवांचे संरक्षण केले जाते. 3 / 25 Category: शाश्वत विकास 3. हरितगृह वायूंचा खालीलपैकी सर्वात महत्त्वाचा स्रोत कोणता ? (राज्यसेवा मुख्य, 2020) A) उद्योगधंदे आणि वाहनांनी जीवाश्म इंधन जाळणे. B) समुद्रपातळी वाढणे C) वरीलपैकी सर्व पर्याय D) जागतिक तापमान वाढ हरितगृह वायूंचा सर्वात महत्त्वाचा स्रोत उद्योगधंदे आणि वाहनांनी जीवाश्म इंधन जाळणे आहे. हे जीवाश्म इंधन जाळण्यामुळे निर्माण होणारे कार्बन डायऑक्साइड हे एक प्रमुख हरितगृह वायू आहे. समुद्रपातळी वाढणे आणि जागतिक तापमान वाढ हे हरितगृह वायूंच्या उत्सर्जनाचे परिणाम आहेत, परंतु ते स्वतः वायूंचे स्रोत नाहीत. 4 / 25 Category: शाश्वत विकास 4. वाढत्या दरडोई उत्पन्नाबरोबर प्रदूषण आणि वातावरणाचा न्हास सुरुवातीला वाढतो आणि नंतर कमी होतो असे दर्शवणारा आलेख खालीलपैकी कोणत्या व्यक्तीने मांडला? (राज्यसेवा मुख्य - 2017) A) कुझनेटस् B) आल्फ्रेड मार्शल C) पॉल समम्युल्सन D) जे. एम. केन्स या आलेखाने दर्शवले आहे की वाढत्या उत्पन्नाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात, प्रदूषण आणि वातावरणाचा न्हास मोठ्या प्रमाणात वाढतो कारण अर्थव्यवस्था औद्योगिकीकरण करत असते. मात्र, वाढता उत्पन्न जसजसा वाढत जातो, अशा स्वच्छ तंत्रज्ञानात गुंतवणूक करण्याची अर्थव्यवस्थेची क्षमता वाढते आणि वातावरणीय धोरणे कडक होतात, त्यामुळे प्रदूषण आणि वातावरणाचा न्हास कमी होऊ लागतो. या आलेखाला कुझनेटस् पर्यावरणाचा घट व वाढ आलेख म्हणून ओळखले जाते, ज्याचे नाव अर्थशास्त्रज्ञ सायमन कुझनेटस् यांच्या नावावर आहे. 5 / 25 Category: शाश्वत विकास 5. इन्टरनॅशनल युनियन फॉर द काँझर्वेशन ऑफ नेचर अँड नॅचरल रिसोर्सेस तर्फे सादर झालेल्या वर्ल्ड काँझर्वेशन स्ट्रॉटेजीत ब्रंटलॉडच्या अहवालात सन 1980 मध्ये चिरंतन विकास ही संज्ञा सर्वप्रथम वापरली गेली त्या अहवालाचे शीर्षक काय होते . (राज्यसेवा मुख्य - 2015) A) आपले उत्तम भवितव्य. B) आपले सामुदायिक भवितव्य. C) आपले अंधारलेले भवितव्य. D) आपले असाधारण भवितव्य. आपले सामुदायिक भवितव्य" हा पर्याय बरोबर आहे कारण 1980 मध्ये प्रकाशित "World Conservation Strategy: Living Resource Conservation for Sustainable Development" या अहवालात "चिरंतन विकास" ही संकल्पना प्रथम सादर केली गेली होती. हा अहवाल इन्टरनॅशनल युनियन फॉर द काँझर्वेशन ऑफ नेचर अँड नॅचरल रिसोर्सेस तर्फे जारी करण्यात आला होता. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते या अहवालाशी संबंधित नाहीत. 6 / 25 Category: शाश्वत विकास 6. पुढील विधाने विचारात घ्या. अ. राष्ट्रीय सोलार मिशन 2010 मध्ये सुरू करण्यात आले. ब. सन 2021−2022 पर्यंत 1,00,000 मेगा वॅट वीजनिर्मिती करणे हे त्याचे उद्दीष्ट आहे. (राज्यसेवा पूर्व 2021) A) फक्त अ बरोबर आहे. B) फक्त ब बरोबर आहे. C) अ व ब दोन्हीही चूक आहेत. D) अ व ब दोन्हीही बरोबर आहे पर्याय "अ व ब दोन्हीही बरोबर आहे" हा बरोबर आहे कारण: राष्ट्रीय सोलार मिशन 2010 मध्ये सुरू करण्यात आले हे विधान "अ" खरे आहे. मिशनचे उद्दिष्ट 2021-2022 पर्यंत 1,00,000 मेगावॅट वीजनिर्मिती करणे आहे हे विधान "ब" देखील खरे आहे. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते किंवा त्यांचा भाग खोटा आहे: फक्त "अ" बरोबर आहे: हे चुकीचे आहे कारण विधान "ब" देखील खरे आहे. फक्त "ब" बरोबर आहे: हे चुकीचे आहे कारण विधान "अ" देखील खरे आहे. अ आणि ब दोन्ही चुकीचे आहेत: हे चुकीचे आहे कारण दोन्ही विधाने खरी आहेत. 7 / 25 Category: शाश्वत विकास 7. 'आतरराष्ट्रीय सौर युती (ISA)' बाबत खालीलपैकी कोणते विधान बरोबर नाही ? (राज्यसेवा पूर्व, 2020) A) भारताचे पंतत्रधान आणि फ्रान्सचे राष्ट्राध्यक्ष यांनी संयुक्तपणे युती सुरू केली होती. B) युती 121 सौर संसाधन समृद्ध देशांची आहे. C) हे सर्व देश कर्कवृत्त व विषुववृत्त मध्ये अंशता व पूर्ण समाविष्ट आहेत. D) युती 30 नोव्हेंबर 2015 साली पॅरिस येथे सुरू केली गेली. बरोबर उत्तर:- हे सर्व देश कर्कवृत्त व विषुववृत्त मध्ये अंशता व पूर्ण समाविष्ट आहेत. ISA ला जुलै 2016 मध्ये चालू करण्यात आले, त्यामुळे पर्याय चुकीचा आहे. इतर सर्व पर्याय ISA बद्दल खरी माहिती देतात. 8 / 25 Category: शाश्वत विकास 8. 1987 साली प्रसिद्ध झालेल्या ब्रुन्डटलॉन्ड अहवालाचे शीर्षक खालीलपैकी काय होते? (राज्यसेवा Pre.- 2016) A) आपले पर्यावरण B) शाश्वत विकास C) आपला एक उपग्रह (पृथ्वी) D) आपले समान भविष्य "आपले समान भविष्य" हे ब्रुन्डटलॉन्ड अहवालाचे शीर्षक आहे. हा अहवाल 1987 मध्ये प्रकाशित झाला होता आणि त्यात शाश्वत विकासाची व्याख्या "वर्तमान पिढ्यांच्या गरजा पूर्ण करताना भविष्य पिढ्यांच्या गरजा पूर्ण करण्याची क्षमता धोक्यात न आणता" अशी केली होती. बाकी पर्याय चुकीचे आहेत कारण: "आपले पर्यावरण" हे पर्यावरणाबाबतच्या अहवालाचे शीर्षक आहे, शाश्वत विकासाबद्दल नव्हे. "शाश्वत विकास" हा अहवालाच्या विषयाशी संबंधित एक शब्द आहे, परंतु ते शीर्षक नाही. "आपला एक उपग्रह (पृथ्वी)" ही पर्यावरणाशी संबंधित एक उपमा आहे, परंतु ती अहवालाच्या शीर्षकाशी संबंधित नाही. 9 / 25 Category: शाश्वत विकास 9. आर्थिक विकास आणि पर्यावरण यामधील संबंध दर्शवणाज्या प्रमेयाचे नाव काय? (राज्यसेवा मुख्य - 2015) A) पर्यावरणीय पिगू वक्र गृहितक. B) पर्यावरणीय फिलिप्स वक्र गृहितक. C) पर्यावरणीय कुझनेट्स वक्र गृहितक. D) पर्यावरणीय मार्शल वक्र गृहितक. पर्यावरणीय कुझनेट्स वक्र गृहितक हे आर्थिक विकास आणि पर्यावरणीय प्रदूषण यामधील संबंध दर्शवते. या गृहितकानुसार, आर्थिक विकासाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात प्रदूषण वाढते परंतु एका बिंदूपर्यंत पोहोचल्यानंतर ते कमी होऊ लागते. हे गृहितक बरोबर आहे कारण आर्थिक विकासाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात औद्योगिकीकरण आणि जीवाश्म इंधन वापरामुळे प्रदूषण वाढते. तथापि, आर्थिक विकासाच्या उच्च टप्प्यांमध्ये, पर्यावरण-अनुकूल तंत्रज्ञानाचा वापर, नियमन आणि पर्यावरणीय जागरूकता यामुळे प्रदूषण कमी होते. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते आर्थिक विकास आणि पर्यावरण यामधील संबंध इतर प्रकारे वर्णन करतात. 10 / 25 Category: शाश्वत विकास 10. आधुनिक शेतीचे शाश्वत शेतीमध्ये रूपांतर करण्यासाठी सर्वसाधारणपणे - - - - वर्षे लागतात. (कृषी सेवा पूर्व - 2011) A) 3-6 वर्षे B) 6-10 वर्ष C) 10−12 वर्षे D) 1−2 वर्षे 3-6 वर्षे हे बरोबर उत्तर आहे कारण शाश्वत शेती पद्धती स्वीकारण्यासाठी मातीची सुपीकता वाढवणे, जैवविविधता वाढवणे आणि सेंद्रिय पदार्थांचा वापर वाढवणे आवश्यक आहे. हे बदल क्रमिकपणे घडतात आणि त्यांना पूर्ण होण्यासाठी 3-6 वर्षे लागतात. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण: 1-2 वर्षे: हा कालावधी पुरेसा नाही कारण मातीच्या सुपीकतेमध्ये सुधारणा करण्यासाठी आणि जैवविविधता वाढवण्यासाठी दीर्घकालीन प्रयत्न आवश्यक असतात. 6-10 वर्षे: हा कालावधी बराच लांब आहे आणि बहुतेक शेतकऱ्यांना त्यांच्या शेती पद्धतींमध्ये असा मोठा बदल करण्यासाठी एवढा वेळ घालवण्याची इच्छा नसते. 10-12 वर्षे: हा कालावधी अत्यंत दीर्घ आहे आणि शाश्वत शेती पद्धतींचा वापर करून उत्पादन घेण्यासाठी शेतकऱ्यांना इतका वेळ वाट पाहणे शक्य नाही. 11 / 25 Category: शाश्वत विकास 11. महाराष्ट्र राज्यातील कोंकण विभागाला खालील क्षेत्रोत शाश्वत तुलनात्मक लाभ आहे. (a) शेती आणि कृ षी प्रक्रिया उद्योग (b) वन आणि खनिज संपत्ती (c) कापड उद्योग (d) मत्स्यपालन, फ लोत्पादन, पर्यटन वरीलपैकी कोणते विधान बरोबर आहे ? (Combine गट-ब (पूर्व) - 2018) A) फक्त (a) B) (a) आणि (b) C) (c) आणि (d) D) फक्त (d) कोकण विभागाचे शाश्वत तुलनात्मक लाभ हे मत्स्यपालन, फलोत्पादन आणि पर्यटनात आहेत. या क्षेत्रांमध्ये विभागाकडे नैसर्गिक साधनसंपत्ती आणि अनुकूल वातावरण आहे. पर्याय (a) चुकीचा आहे कारण कोकण शेतीसाठी तुलनेने कमी अनुकूल आहे. पर्याय (b) चुकीचा आहे कारण वन आणि खनिज संपत्ती विभागात मर्यादित आहे. पर्याय (c) चुकीचा आहे कारण कापड उद्योग विभागात प्रस्थापित नाही. 12 / 25 Category: शाश्वत विकास 12. जून 2012 मधील शाश्वत विकासासाठीची रियो +20 परिषद 'हिरवी अर्थव्यवस्था' प्रारूपाची समर्थक होती. खालीलपैकी कोणत्या लेखकांच्या पुस्तकात 'हिरव्या अर्थव्यवस्थे' ची संज्ञा रचली गेली ? (राज्यसेवा पूर्व - 2014) A) डी. ग्रीनबर्ग, जे. टेलर, श्मीड्थ B) आय. कादिर. डब्लू. बेरी, एन. हाटेकर C) डी. पीअर्स. ए. मार्कण्डेय, इ. बारबीअर D) अमर्त्य सेन, डी. फ्रीडमन, समम्यूएलसन 'हिरवी अर्थव्यवस्था'ची संज्ञा 'ब्ल्यु प्लॅनेट इकोनॉमी' या 1991 च्या पुस्तकात डी. पीअर्स, ए. मार्कण्डेय आणि इ. बारबीअर यांनी रचली होती. हे लेखक पर्यावरणीय स्थिरता आणि आर्थिक विकास यांचे संतुलन साधण्यावर भर देतात. 13 / 25 Category: शाश्वत विकास 13. युएनईपी म्हणजे? (कृषी सेवा पूर्व - 2011) A) युनायटेड नेशन्स इकॉलॉजी प्रोग्राम B) युनायटेड नेशन्स इनव्हारमेंट प्रोग्राम C) युनायटेड नेशन्स इलेक्ट्रिक प्रोग्राम D) युनायटेड नेशन्स एनर्जी प्रोग्राम बरोबर उत्तर आहे : युनायटेड नेशन्स इनव्हारमेंट प्रोग्राम "युएनईपी" ही "युनायटेड नेशन्स इनव्हारमेंट प्रोग्राम"ची संक्षिप्त स्वरूप आहे. ही संयुक्त राष्ट्रांची एक संस्था आहे जी पर्यावरणाच्या संरक्षण आणि टिकाऊ विकासाला समर्थन देण्यासाठी कार्यरत आहे. "युनायटेड नेशन्स इकॉलॉजी प्रोग्राम" चुकीचे आहे कारण "इकॉलॉजी" हा पर्यावरणाचा पर्याय आहे, परंतु हे संस्थाचे अधिकृत नाव नाही. "युनायटेड नेशन्स एनर्जी प्रोग्राम" आणि "युनायटेड नेशन्स इलेक्ट्रिक प्रोग्राम" ही देखील चुकीची आहेत कारण ही संयुक्त राष्ट्रांची वेगळी संस्था आहेत जी ऊर्जा आणि इलेक्ट्रीकवर केंद्रित आहेत. 14 / 25 Category: शाश्वत विकास 14. असे निरीक्षणात आलं आहे की : अ. पर्यावरण शाश्वतता ही उद्दिष्ट व (आर्थिक) वृध्दीचे उद्दीष्ट यात नेहमी संघर्ष असतो. ब. विकास आणि पर्यावरण शाश्वतता यामध्ये नेहमी परस्पर विरोध (ट्रेड ऑफ) असतो. वरीलपैकी कोणते/ती विधाने/विधान बरोबर आहे/आहेत ? (राज्यसेवा पूर्व 2021) A) कोणतेही नाही B) फक्त ब C) अ आणि ब दोन्हीही D) फक्त अ पर्याय "फक्त अ" बरोबर आहे कारण: अ विधानात नमूद केल्याप्रमाणे, आर्थिक वाढ आणि पर्यावरणीय शाश्वततेमध्ये अनेकदा संघर्ष असतो. आर्थिक वाढ स्रोतांच्या शोषणास कारणीभूत ठरू शकते, जे पर्यावरणाला धोका देते. तर, पर्यावरणीय नियमन आर्थिक वाढ मंद करू शकते. त्यामुळे, या दोन्ही उद्दिष्टांमध्ये संघर्ष निर्माण होतो. पर्याय "फक्त ब" चुकीचा आहे कारण विकास आणि पर्यावरणीय शाश्वतता नेहमी परस्पर विरोधी नसतात. काही प्रकरणांमध्ये, शाश्वत पद्धतींनी विकास केल्यास ते पर्यावरण संरक्षण करू शकते आणि ते सहअस्तित्वात येऊ शकते. पर्याय "अ आणि ब दोन्हीही" चुकीचा आहे कारण पर्याय "ब" चुकीचा आहे. पर्याय "कोणतेही नाही" चुकीचा आहे कारण पर्याय "अ" बरोबर आहे. 15 / 25 Category: शाश्वत विकास 15. शाश्वत विकास तेव्हाच साध्य होऊ शकेल जर - - - - - संरक्षित आणि सुधारित असते. अ) राजकीय स्वारस्य ब) आत्मविश्वास क) पर्यावरण (राज्यसेवा मुख्य, मे, 2022) A) क B) अ C) अ आणि ब D) ब शाश्वत विकास पर्यावरणीय संसाधनांचे संरक्षण आणि सुधार करण्यावर अवलंबून आहे. पर्यावरणीय संसाधने, जसे की स्वच्छ हवा, पाणी, जमीन आणि जैवविविधता, मानवाच्या आर्थिक आणि सामाजिक कल्याणासाठी आवश्यक आहेत. या संसाधनांचे संरक्षण आणि सुधार केल्याशिवाय, त्यांची स्थिरता सुनिश्चित केल्याशिवाय, शाश्वत विकास शक्य नाही. पर्याय अ, ब आणि अ आणि ब हे चुकीचे आहेत कारण राजकीय स्वारस्य आणि आत्मविश्वास हे शाश्वत विकासासाठी आवश्यक घटक असले तरी ते पर्यावरणीय संसाधनांचे संरक्षण आणि सुधार करण्याचे काम करत नाहीत. 16 / 25 Category: शाश्वत विकास 16. कोणत्या मंडळाने शाश्वत विकासाची संकल्पना अस्तित्वात आणली? (राज्यसेवा मुख्य - 2012) A) 1987 मध्ये भारताच्या राजकोषिय मंडळाने. B) 1987 मध्ये पर्यावरण व विकास मंडळाने. C) 1997 मध्ये भारताच्या वित्तीय मंडळाने D) 1997 मध्ये भारतीय नियोजन मंडळाने. 1987 मध्ये पर्यावरण व विकास मंडळ यांनी शाश्वत विकासाची संकल्पना अस्तित्वात आणली. हे मंडळ संयुक्त राष्ट्रांच्या महासभेने स्थापन केले होते, ज्यांची अध्यक्षता नॉर्वेचे माजी पंतप्रधान ग्रो हार्लेम ब्रंटलँड यांनी केली होती. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण भारतीय नियोजन मंडळ, भारताचे वित्तीय मंडळ आणि भारताचे राजकोषिय मंडळ यांचा शाश्वत विकासाच्या संकल्पनेशी काहीही संबंध नव्हता. 17 / 25 Category: शाश्वत विकास 17. रिओ अर्थ समीट, अजेंडा 21 ने खालीलपैकी कोणत्या विभागात कार्य करण्याचे आश्वासन दिले? (a) सामाजिक व आर्थिक मोजमाप जसे गरीबींचे निर्मूलन व अतिनाशी शहर योजना. (b) महिला, स्थानिक सरकार व बिगरसरकारी संघटना यासारख्या महत्त्वाच्या घटकांचे सशक्तीकरण. (c) साधनांचे जतन व व्यवस्थापन जसे निर्वनीकरण थांबवणे. (राज्यसेवा पूर्व - 2013) A) (c) B) (a) C) वरील सर्व D) (b) वरील सर्व हे बरोबर उत्तर आहे कारण अजेंडा 21 ने सामाजिक, आर्थिक, पर्यावरणीय आणि राजकीय मोजमापांवर कार्य करण्याचे आश्वासन दिले होते. यामध्ये गरीबी निर्मूलन, महिला सशक्तीकरण, निर्वनीकरण थांबवणे आणि बिगरसरकारी संस्थांचे सहभाग यासारख्या विभागांचा समावेश होता. 18 / 25 Category: शाश्वत विकास 18. शाश्वत शेतीची चळवळ सन् - - - - मध्ये सुरुवात झाली. (कृषी सेवा पूर्व - 2011) A) 46 B) 52 C) 42 D) 56 शाश्वत शेतीची चळवळ 1946 मध्ये सर अल्बर्ट हॉवर्ड यांनी सुरू केली होती. ही चळवळ शेती पद्धतीवर भर देते जी पर्यावरणाच्या संतुलनाचे संरक्षण करताना दीर्घकाळासाठी अन्न उत्पादन टिकवून धरते. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण ते शाश्वत शेतीच्या चळवळीच्या सुरुवातीशी जुळत नाहीत. 19 / 25 Category: शाश्वत विकास 19. कुझनेटच्या उलट्या ' U ' गृहितकानुसार - - - - - पहिल्यांदा वाढतो/वाढते आणि त्यानंतर कालांतराने देशाच्या विकासा बरोबर त्यात घट होते/होतो. (राज्यसेवा मुख्य, मे, 2022) A) पैशाचा पुरवठा B) उत्पन्नातील विषमता C) व्याज दर D) गुंतवणूक कुझनेटच्या उलट्या 'U' गृहितकानुसार, देशाच्या विकासाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात उत्पन्नातील विषमता वाढते. कारण, उच्च उत्पन्नाच्या लोकांना गुंतवणूक आणि भांडवली निर्मितीच्या संधी जास्त मिळतात. तथापि, विकासाच्या पुढच्या टप्प्यात, सरकारचे पुनर्वितरण धोरणे आणि आर्थिक वाढ अधिक समानपणे वितरीत केली जाऊ लागते, ज्यामुळे उत्पन्नातील विषमता कमी होते. मग, पर्याय (व्याज दर, पैशाचा पुरवठा, गुंतवणूक) हे चुकीचे आहेत कारण या घटकांना उलट्या 'U' गृहितकाशी थेट संबंध नाही. उत्पन्नातील विषमता हे केवळ एकमेव घटक आहे जे प्रश्नाच्या मांडणीशी जुळते. 20 / 25 Category: शाश्वत विकास 20. निरंतर विकास ही संकल्पना प्रथम कुठे मांडण्यात आली? (राज्यसेवा मुख्य - 2013) A) वर्ल्ड कन्झर्वेशन स्ट्रेटेजी B) वरीलपैकी नाही C) रियो वसुंधरा परिषद D) क्वेटो परिषद बरोबर उत्तर:' वर्ल्ड कन्झर्वेशन स्ट्रेटेजी 'स्पष्टीकरण:' निरंतर विकासाची संकल्पना प्रथम 1980 मध्ये "वर्ल्ड कन्झर्वेशन स्ट्रेटेजी" या अहवालात मांडण्यात आली होती. हा अहवाल आंतरराष्ट्रीय संरक्षण संघ (IUCN), संयुक्त राष्ट्र पर्यावरण कार्यक्रम (UNEP) आणि जागतिक वन्यजीव निधी (WWF) यांनी संयुक्तपणे तयार केला होता. 'बाकी पर्याय चुकीचे का आहेत:' 'रियो वसुंधरा परिषद:' 1992 मध्ये आयोजित या परिषदेत निरंतर विकासाच्या तत्त्वाला स्पष्टपणे मान्यता दिली होती, परंतु ही संकल्पना प्रथम मांडली नव्हती. 'क्वेटो परिषद:' 1978 मध्ये आयोजित या परिषदेत पर्यावरण संरक्षणावर भर दिला गेला होता परंतु निरंतर विकास संकल्पना मांडण्यात आली नव्हती. 'वरीलपैकी नाही:' चुकीचा पर्याय आहे कारण निरंतर विकास ही संकल्पना वरीलपैकी कोणत्याही पर्यायात प्रथम मांडण्यात आली नव्हती. 21 / 25 Category: शाश्वत विकास 21. अविनाशी विकासाचे प्राथमिक उद्दिष्ट खालीलपैकी कोणते? (संयुक्त गट 'ब' पूर्व - 2019) A) वरीलपैकी कोणतेही नाही B) स्थिर अर्थिक विकास C) दरवाढीशिवाय अर्थिक विकास D) पर्यावरणाचे जतन अविनाशी विकासाचे प्राथमिक उद्दिष्ट पर्यावरणाचे जतन आहे. अविनाशी विकास ही अशी विकास पद्धत आहे जी पर्यावरणाची हानी न करता किंवा त्याचे नुकसान न करता सध्याच्या आणि भविष्यातील पिढ्यांच्या गरजा पूर्ण करते. तरुण पिढ्यांनाही समान विकास संधी प्राप्त करून द्याव्यात हा त्याचा उद्देश आहे. दरवाढीशिवाय अर्थिक विकास आणि स्थिर अर्थिक विकास हे पर्यावरणाचे जतन करण्याच्या प्राथमिक उद्दिष्टाशी संबंधित तंत्र आहेत, परंतु ती स्वतंत्र उद्दिष्टे नाहीत. वरीलपैकी कोणताही नाही हा पर्याय चुकीचा आहे कारण पर्यावरणाचे जतन हे अविनाशी विकासाचे केंद्रस्थान आहे. 22 / 25 Category: शाश्वत विकास 22. Rio +20 संयुक्त राष्ट्रे निरंतर विकास परिषदेविषयी खालीलपैकी कोणते/ती विधान/ने योग्य आहे? (राज्यसेवा पूर्व, ऑगस्ट 2022) A) हरित अर्थव्यवस्था धोरणाविषयी मार्गदर्शक तत्त्वे या परिषदेत स्वीकारण्यात आली. B) या परिषदेत जगासमोर सहस्तक विकास ध्येये मांडण्यात आली. C) या परिषदेत संयुक्त राष्ट्रे पर्यावरण कार्यक्रमाचे सर्व अधिकार काढून घेण्यात आले. D) जून 2014 मध्ये ही परिषंद ब्राझीलमध्ये पार पडली. सर्वाधिकित बरोबर उत्तर पर्याय 3 आहे: हरित अर्थव्यवस्था धोरणाविषयी मार्गदर्शक तत्त्वे या परिषदेत स्वीकारण्यात आली. याची कारणे खालीलप्रमाणे आहेत: 'सर्वाधिकित बरोबर उत्तर का बरोबर आहे:' पर्याय 3 हा एकमेव पर्याय आहे जो Rio +20 परिषदेच्या वास्तविक परिणामाचे वर्णन करतो: हरित अर्थव्यवस्था धोरणांचे मार्गदर्शक तत्त्वे स्वीकारणे. 'पर्याय 1 चुकीचा का आहे:' परिषद जून 2012 मध्ये ब्राझीलमध्ये झाली, जून 2014 मध्ये नाही. 'पर्याय 2 चुकीचा का आहे:' सहस्तक विकास ध्येये 2000 मध्ये मांडण्यात आली, Rio +20 परिषदेत नाही. 'पर्याय 4 चुकीचा का आहे:' संयुक्त राष्ट्र पर्यावरण कार्यक्रमाचे अधिकार रद्द केले गेले नाहीत. 23 / 25 Category: शाश्वत विकास 23. खालीलपैकी कोणती बाब पर्यावरण शाश्वततेबद्दलची समस्या नाही? (राज्यसेवा -(मुख्य) - 2018) A) हवामान बदलास कारणीभूत असलेल्या हरीत गृह वायुंचे वातावरणामिध्ये उत्सर्जन. B) कमी खर्चिक तेल व इतर जीवाश्म इंधनातील घट. C) व्यवहारशेषामधील वाढता असमतोल. D) जैविक पर्यावरणाच्या मूळ. प्रजातींचा नाश. पर्यावरण शाश्वततेमधील समस्या व्यवहारशेषामधील वाढता असमतोल नव्हे. पर्यावरणीय शाश्वतता हे पर्यावरणीय स्त्रोतांना भविष्यातील पिढ्यांसाठी विघ्न न आणता वर्तमान पिढीने वापरण्याची कल्पना आहे. व्यवहारशेषामधील असमतोल ही आर्थिक स्तरांमधील दरी असून पर्यावरणीय समस्या नाही. हवामान बदलाला कारणीभूत असलेल्या हरीतगृह वायूंचे वातावरणात उत्सर्जन, जैविक पर्यावरणाच्या मूळ प्रजातींचा नाश आणि कमी खर्चिक तेल व इतर जीवाश्म इंधनातील घट या सर्व पर्यावरणीय शाश्वततेच्या समस्या आहेत कारण त्या पर्यावरणाला हानी पोहोचवतात आणि भविष्यातील पिढ्यांसाठी त्यांचे संसाधने कमी करतात. 24 / 25 Category: शाश्वत विकास 24. शाश्वत शेती म्हणजे - - - - -. (कृषी सेवा पूर्व - 2011) A) वरील सर्व समाविष्ट B) पर्यावरण शेती C) सेंद्रिय शेती D) स्थिर शेती शाश्वत शेती ही कृषीची एक संकल्पना आहे जी पर्यावरणाच्या संरक्षण, आर्थिक व्यवहार्यता आणि सामाजिक न्यायासाठी दीर्घकालीन दृष्टिकोनावर भर देते. पर्यायी प्रश्नमध्ये दिलेले पर्याय स्थिर शेती, पर्यावरण शेती आणि सेंद्रिय शेती ही सर्व शाश्वत शेतीच्या संकल्पनेचा भाग आहेत. स्थिर शेती दीर्घकालीन उत्पादकता टिकवून ठेवण्यावर केंद्रित आहे. पर्यावरण शेती नैसर्गिक संसाधनांचा वापर कमी करते आणि प्रदूषण कमी करते. सेंद्रिय शेती रसायने वापरण्या टाळते आणि जैविक खतांचा वापर करते. म्हणून, बरोबर उत्तर "वरील सर्व समाविष्ट" आहे कारण हे सर्व पर्याय शाश्वत शेतीच्या संकल्पनेचे प्रतिनिधित्व करतात. 25 / 25 Category: शाश्वत विकास 25. शाश्वत विकासाची पुढील व्याख्या कोणी केली? "शाश्वत विकास म्हणजे असा विकास जो मानवी गरजांचे समाधान चिरकाल टिकविणे व मानवी जीवनाचा दर्जा सुधारणे हे साध्य करणे होय." (राज्यसेवा मुख्य - 2016) A) रेमॉन्ड B) ब्रुडलँड अहवाल C) के. पारिख D) रॉबर्ट अलन बरोबर उत्तर आहे 'रॉबर्ट अलन'. रॉबर्ट अलन यांनी शाश्वत विकासाची ही व्याख्या 1980 च्या दशकात केली होती. या व्याख्येमध्ये "मानवी गरजांचे समाधान चिरकाल टिकविणे" आणि "मानवी जीवनाचा दर्जा सुधारणे" या दोन महत्त्वाच्या बाबींवर जोर दिला आहे. इतर पर्याय चुकीचे आहेत कारण: 'ब्रुडलँड अहवाल:' या अहवालात पर्यावरणाच्या संरक्षणाशी संबंधित शाश्वत विकासाची व्याख्या केली होती. 'रेमॉन्ड:' रेमॉन्ड यांनी शाश्वत विकासाची अधिक संकुचित व्याख्या केली होती जी फक्त पर्यावरणीय स्थिरतेवर लक्ष केंद्रित करत होती. 'के. पारिख:' पारिख यांनी शाश्वत विकासाची एक व्याख्या प्रस्तावित केली होती जी पर्यावरणीय, सामाजिक आणि आर्थिक स्थिरतेवर लक्ष केंद्रित करत होती, परंतु अलन यांच्या व्याख्येमध्ये आढळणारी "मानवी गरजा" किंवा "जीवनमान" या घटकांचा उल्लेख केला नव्हता. Loading...MPSC is all about Patience.... Your score is LinkedIn Facebook Twitter BACK HOME PAGE
